Πλασμαφαίρεση: Πότε μπορεί να αυξηθεί ο κίνδυνος θρόμβωσης – Οι παράγοντες που πρέπει να γνωρίζετε

Η πλασμαφαίρεση μπορεί σε ορισμένες περιπτώσεις να αυξήσει τον κίνδυνο θρόμβωσης, ιδιαίτερα σε ασθενείς που έχουν ήδη προδιάθεση για σχηματισμό θρόμβων.

Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος μεταβάλλει προσωρινά την ισορροπία των πρωτεϊνών που συμμετέχουν στην πήξη του αίματος, ενώ παράγοντες όπως η αγγειακή προσπέλαση, η υποκείμενη νόσος, η ακινησία και η επίδραση στα αντιπηκτικά φάρμακα μπορούν να επιβαρύνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση.

Η πλασμαφαίρεση είναι μια θεραπευτική διαδικασία κατά την οποία αφαιρείται το πλάσμα από το αίμα και αντικαθίσταται με αλβουμίνη, πλάσμα δότη ή άλλο κατάλληλο υγρό.

Με αυτόν τον τρόπο απομακρύνονται αντισώματα και άλλες ουσίες που συνδέονται με την εκάστοτε νόσο.

Ωστόσο, μαζί με αυτές τις ουσίες μπορεί να απομακρυνθούν και πρωτεΐνες που συμμετέχουν στην πήξη, αλλά και φυσικά αντιπηκτικά του οργανισμού.

Έτσι, σε έναν ασθενή που είναι ήδη ευάλωτος, μπορεί να διαταραχθεί προσωρινά η ισορροπία μεταξύ πήξης και αντιπηκτικής προστασίας.

Η θρόμβωση πάντως δεν θεωρείται συχνή επιπλοκή της πλασμαφαίρεσης. Ο κίνδυνος εξαρτάται κυρίως από τα χαρακτηριστικά του ασθενούς, την υποκείμενη πάθηση και τις συνθήκες υπό τις οποίες πραγματοποιείται η θεραπεία.

Πώς επηρεάζεται η πήξη

Μια παλαιότερη μελέτη του 1979, στην οποία συμμετείχαν μόλις επτά ασθενείς που υποβάλλονταν σε επαναλαμβανόμενες συνεδρίες ανταλλαγής πλάσματος, είχε δείξει σημαντική μείωση της αντιθρομβίνης III, μιας φυσικής αντιπηκτικής πρωτεΐνης.

Σε ορισμένους ασθενείς τα επίπεδά της έγιναν μη ανιχνεύσιμα, ενώ σε δύο περιπτώσεις υπήρξε υποψία θρόμβωσης. Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για πολύ μικρή και παλιά μελέτη, ανέδειξε έναν πιθανό μηχανισμό που μπορεί να επηρεάζει την πήξη.

Σύγχρονες ανασκοπήσεις δείχνουν ότι η ανταλλαγή πλάσματος μπορεί να μειώσει το ινωδογόνο και άλλους παράγοντες πήξης, αλλά παράλληλα και φυσικά αντιπηκτικά. Το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από το υγρό αντικατάστασης, τη συχνότητα των συνεδριών και την κατάσταση του ασθενούς.

Ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο

Η πιθανότητα θρόμβωσης μπορεί να αυξηθεί όταν συνυπάρχουν περισσότεροι παράγοντες κινδύνου.

Ένας από αυτούς είναι η χρήση κεντρικού φλεβικού καθετήρα, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για καθετήρες μεγάλης διαμέτρου. Η παρουσία τους μπορεί να επηρεάσει τη φλεβική ροή και να ευνοήσει τον σχηματισμό θρόμβου.

Παράλληλα, ορισμένες παθήσεις, όπως το νεφρωσικό σύνδρομο, ο καρκίνος και σοβαρές φλεγμονώδεις καταστάσεις, συνδέονται ήδη με αυξημένη τάση για θρόμβωση.

Ρόλο μπορεί επίσης να παίξει η ακινησία, η αφυδάτωση ή η αιμοσυμπύκνωση, ενώ η διαδικασία ενδέχεται να επηρεάσει και τα επίπεδα ορισμένων αντιπηκτικών φαρμάκων.

Συστηματική ανασκόπηση ασθενών που λάμβαναν αντιπηκτική αγωγή κατά τη διάρκεια πλασμαφαίρεσης έδειξε ότι η δραστικότητα anti-Xa συνήθως μειωνόταν μετά τη συνεδρία. Παρότι αυτό δείχνει ότι η θεραπεία μπορεί να επηρεάσει την αντιπηκτική προστασία, τα διαθέσιμα στοιχεία για πραγματικά περιστατικά θρόμβωσης παραμένουν περιορισμένα.

Χαρακτηριστικό περιστατικό

Σε δημοσιευμένη αναφορά περιγράφεται ασθενής με σοβαρό νεφρωσικό σύνδρομο που εμφάνισε αμφοτερόπλευρη εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση κατά τη διάρκεια τριών συνεδριών ανταλλαγής πλάσματος.

Ο ασθενής είχε ήδη σημαντικούς παράγοντες κινδύνου, μεταξύ των οποίων μεγάλη απώλεια πρωτεϊνών, πολύ χαμηλή λευκωματίνη και μηριαίο φλεβικό καθετήρα.

Όταν εμφανίστηκε η θρόμβωση, η αντιθρομβίνη III βρισκόταν στο 49%. Οι συγγραφείς εκτίμησαν ότι η υποκείμενη νόσος, η μειωμένη αντιθρομβίνη, η αιμοσυμπύκνωση και οι παράγοντες που σχετίζονταν με τη θεραπεία πιθανότατα συνέβαλαν συνολικά.

Το περιστατικό δεν αποδεικνύει ότι η πλασμαφαίρεση από μόνη της προκάλεσε τη θρόμβωση. Δείχνει όμως πώς η διαδικασία μπορεί να αποτελέσει έναν επιπλέον επιβαρυντικό παράγοντα σε έναν ήδη υψηλού κινδύνου ασθενή.

Ποια είναι τα συχνότερα προβλήματα

Η θρόμβωση δεν αποτελεί συχνή επιπλοκή της πλασμαφαίρεσης. Πιο συχνά αναφέρονται πτώση της αρτηριακής πίεσης, παραισθησίες λόγω χαμηλού ασβεστίου, αλλεργικές αντιδράσεις και προβλήματα στην αγγειακή προσπέλαση.

Σε σειρά που αφορούσε 1.201 διαδικασίες πλασμαφαίρεσης σε παιδιά, επιπλοκές καταγράφηκαν στο 12,7% των συνεδριών, χωρίς η θρόμβωση να αποτελεί συχνό εύρημα.

Πότε χρειάζεται άμεση ιατρική βοήθεια

Οίδημα, πόνος, θερμότητα ή ερυθρότητα σε ένα χέρι ή πόδι μπορεί να αποτελούν ενδείξεις εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης και χρειάζονται άμεση αξιολόγηση.

Επείγουσα αντιμετώπιση απαιτούν συμπτώματα όπως ξαφνική δύσπνοια, πόνος στο στήθος, αιμόπτυση, λιποθυμία ή ανεξήγητη ταχυκαρδία, καθώς μπορεί να σχετίζονται με πνευμονική εμβολή.

Η πλασμαφαίρεση αποτελεί καθιερωμένη θεραπευτική μέθοδο, όμως ο κίνδυνος επιπλοκών πρέπει να αξιολογείται εξατομικευμένα, ιδιαίτερα όταν ο ασθενής έχει ήδη παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα θρόμβωσης.