Υπήρξε μια εποχή που στην Αθήνα οι γείτονες δεν συναντιούνταν μόνο στις σκάλες ή στο ασανσέρ. Ζούσαν σχεδόν μαζί, μοιράζονταν τις καθημερινές τους συνήθειες και περνούσαν μεγάλο μέρος της ημέρας σε μια κοινή αυλή.
Γλάστρες με βασιλικούς, απλωμένες μπουγάδες, ξύλινες καρέκλες και παιδιά που έπαιζαν μέχρι να νυχτώσει συνέθεταν την εικόνα μιας πρωτεύουσας που σήμερα έχει σχεδόν εξαφανιστεί.
Μέχρι τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, οι κοινόχρηστες αυλές αποτελούσαν χαρακτηριστικό στοιχείο πολλών λαϊκών αθηναϊκών γειτονιών. Δεν ήταν απλώς ένας εξωτερικός χώρος, αλλά το επίκεντρο της καθημερινής ζωής, όπου διαφορετικές οικογένειες μοιράζονταν χαρές, δυσκολίες και πολλές φορές ακόμη και τις βασικές εγκαταστάσεις του σπιτιού.
Τα σπίτια που μοιράζονταν την ίδια αυλή
Σε περιοχές όπως του Ψυρρή, το Μεταξουργείο, τα Πετράλωνα και η Νεάπολη υπήρχαν κατοικίες με μικρά δωμάτια χτισμένα γύρω από μια εσωτερική αυλή.
Κάθε οικογένεια μπορούσε να διαθέτει ένα ή δύο δωμάτια, ενώ η κουζίνα, η βρύση ή το αποχωρητήριο ήταν μερικές φορές κοινόχρηστα.
Η αρχιτεκτονική αυτή εξυπηρετούσε κυρίως τα λιγότερο εύπορα νοικοκυριά, που δεν είχαν τη δυνατότητα να κατοικήσουν σε ανεξάρτητα μεγάλα σπίτια.
Στην αυλή γινόταν το πλύσιμο των ρούχων, η προετοιμασία του φαγητού και πολλές καθημερινές εργασίες. Τα καλοκαίρια, όταν οι εσωτερικοί χώροι γίνονταν αποπνικτικοί, οι οικογένειες περνούσαν μεγάλο μέρος της ημέρας έξω.
Οι προσφυγικές γειτονιές του 1922
Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, η ανάγκη στέγασης χιλιάδων προσφύγων άλλαξε τη μορφή της Αθήνας.
Συνοικίες όπως η Καισαριανή, ο Βύρωνας, το Δουργούτι και η Νέα Ιωνία αναπτύχθηκαν με μικρές κατοικίες, αυτοσχέδιες κατασκευές και περιορισμένους κοινόχρηστους χώρους.
Στο Δουργούτι του Νέου Κόσμου, πολλές οικογένειες ζούσαν σε πρόχειρα σπίτια με ελάχιστες ανέσεις. Οι γυναίκες συγκεντρώνονταν στις αυλές για τις δουλειές του σπιτιού, ενώ τα παιδιά χρησιμοποιούσαν κάθε διαθέσιμο χώρο για παιχνίδι.
Η στενή συμβίωση δημιουργούσε ισχυρούς δεσμούς αλληλοβοήθειας, αλλά και συχνές εντάσεις εξαιτίας της έλλειψης ιδιωτικότητας.
Η «Αυλή των Θαυμάτων»
Η ζωή στις παλιές αθηναϊκές αυλές αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά στο θεατρικό έργο «Η Αυλή των Θαυμάτων» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, που παρουσιάστηκε το 1957 από το Θέατρο Τέχνης του Καρόλου Κουν.
Το έργο παρακολουθεί διαφορετικές οικογένειες που κατοικούν γύρω από την ίδια αυλή και αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες, προσωπικά προβλήματα και την απειλή της έξωσης.
Η επιτυχία του οφειλόταν σε μεγάλο βαθμό στο γεγονός ότι οι θεατές αναγνώριζαν καταστάσεις της δικής τους καθημερινότητας.
Η αντιπαροχή εξαφάνισε τις αυλές
Από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 και κυρίως κατά τις δεκαετίες του 1960 και του 1970, η αντιπαροχή μεταμόρφωσε την Αθήνα.
Χιλιάδες μονοκατοικίες και παλιά συγκροτήματα κατεδαφίστηκαν για να κατασκευαστούν πολυώροφα κτίρια. Οι μικρές αυλές αντικαταστάθηκαν από διαμερίσματα, μπαλκόνια και ακάλυπτους χώρους.
Η αλλαγή πρόσφερε σε πολλές οικογένειες καλύτερες συνθήκες κατοικίας, με ιδιωτικό μπάνιο, σύγχρονες κουζίνες και περισσότερες ανέσεις.
Ταυτόχρονα, όμως, χάθηκε ένας ιδιαίτερος τρόπος κοινωνικής συμβίωσης.
Σήμερα, ελάχιστες παλιές αυλές διατηρούνται σε γειτονιές του ιστορικού κέντρου. Αποτελούν ζωντανά απομεινάρια μιας Αθήνας όπου η καθημερινότητα δεν περιοριζόταν πίσω από την πόρτα κάθε σπιτιού, αλλά μοιραζόταν με ολόκληρη τη γειτονιά.


Tο pronews.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο το οποίο είναι σχετικό με το θέμα στο οποίο αναφέρεται το άρθρο. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές και διατηρούμε το δικαίωμα να μην δημοσιεύουμε συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια όπου τα εντοπίζουμε. Σε κάθε περίπτωση ο καθένας φέρει την ευθύνη των όσων γράφει και το pronews.gr ουδεμία νομική ή άλλα ευθύνη φέρει.
Δικαίωμα συμμετοχής στη συζήτηση έχουν μόνο όσοι έχουν επιβεβαιώσει το email τους στην υπηρεσία disqus. Εάν δεν έχετε ήδη επιβεβαιώσει το email σας, μπορείτε να ζητήσετε να σας αποσταλεί νέο email επιβεβαίωσης από το disqus.com
Όποιος χρήστης της πλατφόρμας του disqus.com ενδιαφέρεται να αναλάβει διαχείριση (moderating) των σχολίων στα άρθρα του pronews.gr σε εθελοντική βάση, μπορεί να στείλει τα στοιχεία του και στοιχεία επικοινωνίας στο [email protected] και θα εξεταστεί άμεσα η υποψηφιότητά του.