Στις 21 Νοεμβρίου 1916, ένα από τα μεγαλύτερα πλοία του κόσμου βυθίστηκε στα νερά του Αιγαίου, λίγα μόλις μίλια από την Κέα. Ήταν ο «Βρετανικός», το αδελφό πλοίο του θρυλικού «Τιτανικού», το οποίο είχε μετατραπεί σε πλωτό νοσοκομείο για τις ανάγκες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Το τεράστιο υπερωκεάνιο προσέκρουσε σε γερμανική νάρκη και χάθηκε μέσα σε περίπου 55 λεπτά. Από τους 1.066 ανθρώπους που επέβαιναν σε αυτό, οι 1.036 διασώθηκαν, ενώ 30 έχασαν τη ζωή τους.
Η τραγωδία δεν απέκτησε τη διεθνή φήμη του ναυαγίου του «Τιτανικού», παρά το γεγονός ότι ο «Βρετανικός» ήταν μεγαλύτερος και είχε σχεδιαστεί με πρόσθετα μέτρα ασφαλείας.
Η ιστορία του παραμένει στενά συνδεδεμένη με την Ελλάδα, καθώς το ναυάγιο βρίσκεται μέχρι σήμερα στον βυθό, κοντά στις ακτές της Κέας.
Το τρίτο πλοίο μιας θρυλικής οικογένειας
Στις αρχές του 20ού αιώνα, η βρετανική ναυτιλιακή εταιρεία White Star Line αποφάσισε να δημιουργήσει τρία εντυπωσιακά υπερωκεάνια, με στόχο να κυριαρχήσει στις υπερατλαντικές μεταφορές.
Τα πλοία ήταν ο «Ολυμπιακός», ο «Τιτανικός» και ο «Βρετανικός».
Ο «Ολυμπιακός» ξεκίνησε τα ταξίδια του το 1911, ενώ ο «Τιτανικός» βυθίστηκε στο παρθενικό του ταξίδι τον Απρίλιο του 1912, προκαλώντας τον θάνατο περίπου 1.500 ανθρώπων.
Ο «Βρετανικός» ήταν το τρίτο πλοίο της σειράς και κατασκευάστηκε στα ναυπηγεία Harland & Wolff στο Μπέλφαστ.
Με μήκος περίπου 269 μέτρα και ολική χωρητικότητα άνω των 48.000 κόρων, αποτελούσε ένα από τα μεγαλύτερα πλοία της εποχής του.
Η κατασκευή του ολοκληρώθηκε με σημαντικές βελτιώσεις στην ασφάλεια, καθώς το ναυάγιο του «Τιτανικού» είχε αναδείξει σοβαρές αδυναμίες στον σχεδιασμό των υπερωκεανίων.
Ο «Βρετανικός» διέθετε πρόσθετα υδατοστεγή χαρακτηριστικά και μεγαλύτερες δυνατότητες εκκένωσης.
Ωστόσο, δεν θα πραγματοποιούσε ποτέ το ταξίδι για το οποίο είχε αρχικά σχεδιαστεί.
Από πολυτελές υπερωκεάνιο σε πλωτό νοσοκομείο
Το 1914 ξέσπασε ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, αλλάζοντας τις ανάγκες της βρετανικής ναυτιλίας.
Μεγάλα επιβατηγά πλοία επιτάχθηκαν ή χρησιμοποιήθηκαν για στρατιωτικές μεταφορές, ενώ αρκετά μετατράπηκαν σε νοσοκομειακά.
Ο «Βρετανικός» επιτάχθηκε πριν αρχίσει την εμπορική του σταδιοδρομία και μετασκευάστηκε σε νοσοκομειακό πλοίο.
Τα πολυτελή σαλόνια και οι χώροι επιβατών προσαρμόστηκαν για να φιλοξενούν τραυματίες, ιατρικό προσωπικό και νοσηλευτικό εξοπλισμό.
Το πλοίο βάφτηκε λευκό, με χαρακτηριστικές πράσινες λωρίδες και μεγάλους κόκκινους σταυρούς, ώστε να αναγνωρίζεται ως νοσοκομειακό.
Αποστολή του ήταν να μεταφέρει τραυματισμένους στρατιώτες από τη Μεσόγειο προς τη Βρετανία.
Κατά τη διάρκεια του 1916 πραγματοποίησε αρκετά επιτυχημένα ταξίδια.
Το τελευταίο, όμως, θα είχε τραγική κατάληξη.
Το ταξίδι προς τη Λήμνο
Στις 12 Νοεμβρίου 1916, ο «Βρετανικός» αναχώρησε από το Σαουθάμπτον με προορισμό την Ανατολική Μεσόγειο.
Στόχος του ήταν να φτάσει στη Λήμνο και να παραλάβει τραυματίες στρατιώτες.
Στο πλοίο επέβαιναν μέλη του πληρώματος, αξιωματικοί, νοσηλευτές και προσωπικό του Βασιλικού Στρατιωτικού Ιατρικού Σώματος.
Το ταξίδι πραγματοποιήθηκε υπό δύσκολες καιρικές συνθήκες, ενώ το πλοίο χρειάστηκε να καθυστερήσει στη Νάπολη λόγω κακοκαιρίας.
Τα ξημερώματα της 21ης Νοεμβρίου, ο «Βρετανικός» είχε περάσει το Ταίναρο και κατευθυνόταν προς το στενό της Κέας.
Κανείς από τους επιβαίνοντες δεν γνώριζε ότι στην περιοχή είχαν τοποθετηθεί νάρκες από γερμανικό υποβρύχιο.
Η έκρηξη στις 08:12
Στις 08:12 το πρωί, μια ισχυρή έκρηξη συγκλόνισε τη δεξιά πλευρά του πλοίου.
Ο «Βρετανικός» είχε προσκρούσει σε νάρκη που είχε ποντίσει το γερμανικό υποβρύχιο U-73.
Η έκρηξη προκάλεσε σοβαρές ζημιές στο κύτος, επιτρέποντας στο νερό να εισέλθει σε διαμερίσματα του πλοίου.
Ο κυβερνήτης Τσαρλς Μπάρτλετ αντιλήφθηκε αμέσως τη σοβαρότητα της κατάστασης.
Παρά τα πρόσθετα μέτρα ασφαλείας, ο «Βρετανικός» άρχισε να παίρνει κλίση προς τα δεξιά.
Η εισροή νερού επιδεινώθηκε από τεχνικούς και επιχειρησιακούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων η κατάσταση ορισμένων υδατοστεγών θυρών και τα ανοιχτά φινιστρίνια σε χαμηλά καταστρώματα.
Η κατάσταση εξελισσόταν ταχύτερα από ό,τι θα μπορούσε να αντιμετωπίσει το πλήρωμα.
Η προσπάθεια να φτάσει στην Κέα
Ο Μπάρτλετ αποφάσισε να επιχειρήσει να οδηγήσει το πλοίο προς τις ακτές της Κέας.
Η σκέψη ήταν ότι, αν το υπερωκεάνιο μπορούσε να προσαράξει σε ρηχά νερά, ίσως να ήταν δυνατόν να αποφευχθεί η ολοκληρωτική βύθισή του.
Για να πραγματοποιηθεί ο ελιγμός, οι μηχανές συνέχισαν να λειτουργούν.
Όμως το πλοίο έπαιρνε ολοένα μεγαλύτερη κλίση, ενώ το νερό εξαπλωνόταν στο εσωτερικό του.
Σύντομα έγινε σαφές ότι η προσπάθεια προσάραξης δεν μπορούσε να ολοκληρωθεί με ασφάλεια.
Ο κυβερνήτης διέταξε την εγκατάλειψη.
Η τραγωδία με τις σωσίβιες λέμβους
Η εκκένωση του «Βρετανικού» υπήρξε σε μεγάλο βαθμό επιτυχημένη, αλλά δεν πραγματοποιήθηκε χωρίς ανθρώπινες απώλειες.
Ορισμένες σωσίβιες λέμβοι καθελκύστηκαν πρόωρα, ενώ οι προπέλες του πλοίου εξακολουθούσαν να περιστρέφονται.
Δύο λέμβοι παρασύρθηκαν προς την περιοχή των προπελών και καταστράφηκαν.
Άνθρωποι που βρίσκονταν μέσα σε αυτές σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν σοβαρά.
Το περιστατικό αποτέλεσε τη βασική αιτία των ανθρώπινων απωλειών του ναυαγίου.
Η απόφαση να συνεχιστεί προσωρινά η κίνηση του πλοίου προς την Κέα, σε συνδυασμό με την πρόωρη καθέλκυση των λέμβων, δημιούργησε μια εξαιρετικά επικίνδυνη κατάσταση.
Παρά την τραγωδία, η πλειονότητα των επιβαινόντων κατάφερε να εγκαταλείψει εγκαίρως το πλοίο.
Τα τελευταία λεπτά
Καθώς ο «Βρετανικός» βυθιζόταν, η πλώρη του κατέβαινε ολοένα περισσότερο προς τη θάλασσα.
Η πρύμνη υψώθηκε, αποκαλύπτοντας το τεράστιο μέγεθος του πλοίου.
Στις 09:07, περίπου 55 λεπτά μετά την έκρηξη, το υπερωκεάνιο εξαφανίστηκε κάτω από την επιφάνεια του Αιγαίου.
Το μεγαλύτερο αδελφό πλοίο του «Τιτανικού» είχε χαθεί σε λιγότερο από μία ώρα.
Σε αντίθεση με τον «Τιτανικό», όμως, οι περισσότεροι επιβαίνοντες είχαν καταφέρει να διασωθούν.
Το γεγονός ότι το ναυάγιο σημειώθηκε σχετικά κοντά στις ελληνικές ακτές, σε συνδυασμό με την ύπαρξη επαρκών σωσίβιων μέσων, συνέβαλε στον περιορισμό των θυμάτων.
Η γυναίκα που επέζησε από δύο ιστορικά ναυάγια
Ανάμεσα στους επιζώντες βρισκόταν η Βάιολετ Τζέσοπ, μια νοσηλεύτρια και πρώην καμαριέρα υπερωκεανίων, η οποία είχε ζήσει μια σχεδόν απίστευτη σειρά ναυτικών ατυχημάτων.
Το 1911 επέβαινε στον «Ολυμπιακό», όταν το πλοίο συγκρούστηκε με το βρετανικό πολεμικό HMS Hawke.
Το 1912 επέζησε από τη βύθιση του «Τιτανικού».
Τέσσερα χρόνια αργότερα, βρισκόταν και στον «Βρετανικό».
Κατά την εγκατάλειψη του πλοίου, η Τζέσοπ βρέθηκε σε σοβαρό κίνδυνο, αλλά κατάφερε να επιζήσει.
Η ιστορία της την κατέστησε μία από τις πιο γνωστές προσωπικότητες που συνδέθηκαν με τα τρία υπερωκεάνια της White Star Line.
Η βοήθεια των Ελλήνων ψαράδων
Η διάσωση των επιβαινόντων πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή βρετανικών πολεμικών πλοίων αλλά και Ελλήνων κατοίκων της περιοχής.
Ψαράδες από την Κέα έσπευσαν με τα καΐκια τους προς το σημείο του ναυαγίου, περισυλλέγοντας ναυαγούς και προσφέροντας τις πρώτες βοήθειες.
Περίπου 150 άνθρωποι διασώθηκαν με τη συνδρομή των ντόπιων ψαράδων.
Στη συνέχεια, βρετανικά πλοία παρέλαβαν εκατοντάδες επιζώντες.
Η συμβολή των κατοίκων της Κέας αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες ανθρώπινες πλευρές της τραγωδίας.
Η ανακάλυψη του ναυαγίου
Για σχεδόν έξι δεκαετίες, ο «Βρετανικός» παρέμεινε στον βυθό του Αιγαίου.
Το 1975, ο διάσημος Γάλλος ωκεανογράφος Ζακ-Ιβ Κουστό εντόπισε το ναυάγιο κοντά στην Κέα.
Το πλοίο βρισκόταν σε βάθος περίπου 120 μέτρων, ξαπλωμένο στη δεξιά πλευρά του.
Οι υποβρύχιες έρευνες αποκάλυψαν ότι μεγάλο μέρος του τεράστιου σκάφους διατηρούνταν σε εντυπωσιακή κατάσταση.
Η πλώρη είχε υποστεί σοβαρές ζημιές, ενώ άλλα τμήματα του πλοίου παρέμεναν αναγνωρίσιμα.
Μεταγενέστερες αποστολές συνέχισαν να εξετάζουν το ναυάγιο, επιχειρώντας να κατανοήσουν καλύτερα τη διαδικασία βύθισης και την επίδραση της έκρηξης στο κύτος.
Γιατί βυθίστηκε τόσο γρήγορα;
Το ναυάγιο του «Βρετανικού» δημιούργησε ένα σημαντικό τεχνικό ερώτημα.
Πώς ήταν δυνατόν ένα πλοίο με περισσότερα μέτρα ασφαλείας από τον «Τιτανικό» να βυθιστεί τόσο γρήγορα;
Οι ιστορικές και τεχνικές έρευνες έχουν αναδείξει ότι η έκρηξη προκάλεσε εκτεταμένες ζημιές, ενώ η είσοδος νερού από ανοίγματα που βρίσκονταν χαμηλά στο κύτος επιδείνωσε την κατάσταση.
Επιπλέον, η κλίση του πλοίου και η προσπάθεια συνέχισης της πορείας του επηρέασαν την εξέλιξη της πλημμύρας.
Ο «Βρετανικός» δεν βυθίστηκε επειδή ήταν απλώς ένα ανεπαρκώς σχεδιασμένο πλοίο.
Η καταστροφή προέκυψε από έναν συνδυασμό πολεμικής ζημιάς, τεχνικών συνθηκών και αποφάσεων που ελήφθησαν μέσα σε ελάχιστο χρόνο.
Η ιστορική κληρονομιά
Εκατόν δέκα χρόνια μετά τη βύθισή του, ο «Βρετανικός» παραμένει ένα από τα σημαντικότερα ναυάγια του Αιγαίου.
Η ιστορία του συνδυάζει την τεχνολογική εξέλιξη των μεγάλων υπερωκεανίων, τις συνέπειες του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και τις ανθρώπινες αποφάσεις που καθορίζουν την έκβαση μιας ναυτικής καταστροφής.
Το πλοίο δεν μετέφερε επιβάτες σε ένα πολυτελές υπερατλαντικό ταξίδι, όπως ο «Τιτανικός». Είχε αναλάβει αποστολή διάσωσης και περίθαλψης τραυματισμένων στρατιωτών.
Δεν πρόλαβε, όμως, να ολοκληρώσει το τελευταίο του ταξίδι.
Η 21η Νοεμβρίου 1916 έμεινε στην ιστορία ως η ημέρα που το μεγαλύτερο πλοίο που χάθηκε κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο βυθίστηκε στα ελληνικά νερά.
Και μαζί με αυτό χάθηκε ένα από τα τελευταία μεγάλα σύμβολα της εποχής των υπερωκεανίων που είχαν σχεδιαστεί πριν από τον πόλεμο.
Ο «Βρετανικός» εξακολουθεί να βρίσκεται στον βυθό της Κέας, αποτελώντας ένα σιωπηλό μνημείο ναυτικής ιστορίας και ανθρώπινης τραγωδίας.


Tο pronews.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο το οποίο είναι σχετικό με το θέμα στο οποίο αναφέρεται το άρθρο. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές και διατηρούμε το δικαίωμα να μην δημοσιεύουμε συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια όπου τα εντοπίζουμε. Σε κάθε περίπτωση ο καθένας φέρει την ευθύνη των όσων γράφει και το pronews.gr ουδεμία νομική ή άλλα ευθύνη φέρει.
Δικαίωμα συμμετοχής στη συζήτηση έχουν μόνο όσοι έχουν επιβεβαιώσει το email τους στην υπηρεσία disqus. Εάν δεν έχετε ήδη επιβεβαιώσει το email σας, μπορείτε να ζητήσετε να σας αποσταλεί νέο email επιβεβαίωσης από το disqus.com
Όποιος χρήστης της πλατφόρμας του disqus.com ενδιαφέρεται να αναλάβει διαχείριση (moderating) των σχολίων στα άρθρα του pronews.gr σε εθελοντική βάση, μπορεί να στείλει τα στοιχεία του και στοιχεία επικοινωνίας στο [email protected] και θα εξεταστεί άμεσα η υποψηφιότητά του.