Τι αλλάζει από σήμερα στις κληρονομιές: Νέοι κανόνες για χρέη, συζύγους, παιδιά και διαθήκες

Νέα δεδομένα ισχύουν από σήμερα 16 Σεπτεμβρίου για τις κληρονομιές, καθώς τίθεται σε εφαρμογή το νέο πλαίσιο που αλλάζει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο μεταβιβάζεται η περιουσία μετά τον θάνατο ενός προσώπου.

Οι αλλαγές αφορούν μεταξύ άλλων την ευθύνη των κληρονόμων για τα χρέη, τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου, τη νόμιμη μοίρα των παιδιών, αλλά και τη δυνατότητα σύναψης κληρονομικών συμφωνιών.

Καθοριστική είναι πλέον η ημερομηνία θανάτου, καθώς για όσους έχουν αποβιώσει έως και τις 15 Σεπτεμβρίου εφαρμόζονται οι προηγούμενοι κανόνες, ενώ για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου και μετά ενεργοποιούνται οι νέες διατάξεις.

Τι γίνεται με τις κληρονομιές που έχουν χρέη

Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά την ευθύνη του κληρονόμου απέναντι στους πιστωτές.

Ας υποθέσουμε ότι κάποιος αφήνει πίσω του ένα ακίνητο αξίας 180.000 ευρώ, αλλά ταυτόχρονα έχει συνολικά 250.000 ευρώ χρέη προς τράπεζες, Δημόσιο και άλλους πιστωτές.

Με το προηγούμενο καθεστώς, εφόσον ο κληρονόμος δεν προχωρούσε σε αποποίηση ή δεν αποδεχόταν την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής, υπήρχε περίπτωση η ευθύνη του να επεκταθεί και στη δική του προσωπική περιουσία.

Για θανάτους από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026, η βασική αρχή αλλάζει. Ο κληρονόμος δεν καλείται καταρχήν να καλύψει από την προσωπική του περιουσία τα χρέη που ξεπερνούν την αξία της κληρονομιάς.

Στο συγκεκριμένο παράδειγμα, οι πιστωτές μπορούν να στραφούν στην κληρονομιαία περιουσία των 180.000 ευρώ, αλλά δεν μπορούν καταρχήν να απαιτήσουν από τον κληρονόμο να καλύψει και τα υπόλοιπα 70.000 ευρώ από δικά του χρήματα.

Η προστασία, ωστόσο, συνοδεύεται από συγκεκριμένες προϋποθέσεις και μπορεί να χαθεί εάν ο κληρονόμος διαχειριστεί την κληρονομιά κατά τρόπο που παραβιάζει τους νέους κανόνες.

Μεγαλύτερο μερίδιο για τον επιζώντα σύζυγο

Αλλάζει και η κατανομή της περιουσίας όταν υπάρχει σύζυγος και ένα παιδί και δεν έχει συνταχθεί διαθήκη.

Σε κληρονομιά καθαρής αξίας 300.000 ευρώ, ο επιζών σύζυγος λαμβάνει πλέον το ένα τρίτο, δηλαδή 100.000 ευρώ, ενώ το παιδί παίρνει τα υπόλοιπα 200.000 ευρώ.

Με το προηγούμενο σύστημα, ο σύζυγος θα λάμβανε το ένα τέταρτο, δηλαδή 75.000 ευρώ, ενώ στο παιδί θα αναλογούσαν 225.000 ευρώ.

Έτσι, στο συγκεκριμένο παράδειγμα, η νέα ρύθμιση αυξάνει τη μερίδα του επιζώντος συζύγου κατά 25.000 ευρώ.

Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το μερίδιο του συζύγου παραμένει στο ένα τέταρτο, ενώ το υπόλοιπο μοιράζεται ισόποσα μεταξύ των παιδιών.

Τι αλλάζει όταν υπάρχει διαθήκη

Ιδιαίτερη σημασία έχουν και οι νέοι κανόνες για τη νόμιμη μοίρα.

Για παράδειγμα, ένας γονέας μπορεί να αφήσει με διαθήκη ένα ακίνητο αξίας 300.000 ευρώ αποκλειστικά στο ένα από τα δύο παιδιά του.

Εάν δεν υπήρχε διαθήκη, κάθε παιδί θα είχε δικαίωμα σε περιουσία αξίας 150.000 ευρώ. Η νόμιμη μοίρα του παιδιού που αποκλείστηκε αντιστοιχεί στο μισό αυτής της μερίδας, δηλαδή 75.000 ευρώ.

Με το νέο καθεστώς, το παιδί που δεν περιλαμβάνεται στη διαθήκη δεν αποκτά αυτομάτως ποσοστό 25% στο ακίνητο. Αντί γι’ αυτό, αποκτά χρηματική αξίωση 75.000 ευρώ έναντι του κληρονόμου.

Έτσι, το ακίνητο μπορεί να παραμείνει στον κληρονόμο που το έλαβε με τη διαθήκη, ο οποίος όμως υποχρεούται να καταβάλει την προβλεπόμενη αποζημίωση.

Σε ειδικές περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να αποφασίσει αντί χρηματικής καταβολής την απόδοση περιουσιακού στοιχείου ή ποσοστού της κληρονομιάς αντίστοιχης αξίας.

Τι ισχύει για τον σύντροφο χωρίς γάμο

Οι νέες διατάξεις περιλαμβάνουν επίσης ρυθμίσεις για περιπτώσεις μακροχρόνιας συμβίωσης χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης.

Εάν ένα ζευγάρι ζει μαζί για πέντε χρόνια, χωρίς να έχει παντρευτεί ή συνάψει σύμφωνο, και ο ένας από τους δύο πεθάνει χωρίς διαθήκη, ενώ υπάρχει ως πλησιέστερος συγγενής ένας αδελφός, ο σύντροφος δεν αποκτά αυτομάτως κληρονομική μερίδα.

Μπορεί, ωστόσο, να αποκτήσει τα κοινά οικιακά αντικείμενα και να συνεχίσει να χρησιμοποιεί χωρίς αντάλλαγμα την κοινή κύρια κατοικία για ένα έτος, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.

Ολόκληρη η κληρονομιά μπορεί να περιέλθει στον σύντροφο μόνο όταν δεν υπάρχει σύζυγος ή άλλος συγγενής που καλείται στην κληρονομική διαδοχή και αφού το δικαίωμα αναγνωριστεί δικαστικά.

Χρηματική παροχή σε πρόσωπα που φρόντιζαν τον αποβιώσαντα

Νέα δυνατότητα προβλέπεται και για ανθρώπους που παρείχαν άμισθη φροντίδα σε κάποιον πριν από τον θάνατό του.

Ενδεικτικά, εάν ένα πρόσωπο φρόντιζε χωρίς αμοιβή τον αποβιώσαντα για οκτώ μήνες κατά την τελευταία τριετία της ζωής του, χωρίς να είχε σχετική νομική υποχρέωση, μπορεί πλέον να ζητήσει χρηματική παροχή από την κληρονομιαία περιουσία.

Το ποσό δεν είναι προκαθορισμένο και εξετάζεται με βάση τη διάρκεια, την έκταση και τις συνθήκες της φροντίδας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το δικαστήριο μπορεί να επιλέξει αντί χρηματικής καταβολής την απόδοση περιουσιακού στοιχείου αντίστοιχης αξίας.

Κληρονομική συμφωνία και παραίτηση από τη νόμιμη μοίρα

Το νέο πλαίσιο δίνει επίσης τη δυνατότητα κατάρτισης συμβολαιογραφικής κληρονομικής σύμβασης.

Για παράδειγμα, ένας ιδιοκτήτης οικογενειακής επιχείρησης μπορεί να επιθυμεί να την αφήσει στο παιδί που εργάζεται σε αυτή και να αποζημιώσει το άλλο παιδί με χρήματα.

Στο πλαίσιο της νέας ρύθμισης, το δεύτερο παιδί μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να παραιτηθεί εκ των προτέρων από το σύνολο ή μέρος της κληρονομιάς ή από τη νόμιμη μοίρα του.

Ωστόσο, υπάρχει μία κρίσιμη παράμετρος: εάν δεν συμφωνηθεί διαφορετικά, οι συνέπειες της παραίτησης μπορούν να επεκταθούν και στους απογόνους του προσώπου που παραιτείται. Επομένως, μία τέτοια συμφωνία μπορεί να επηρεάσει και τα μελλοντικά κληρονομικά δικαιώματα των εγγονιών.

Τι γίνεται με παλαιότερες κληρονομιές

Οι νέοι κανόνες για την ευθύνη απέναντι στα χρέη δεν εφαρμόζονται αναδρομικά σε όλες τις κληρονομιές.

Υπάρχει, ωστόσο, ειδική πρόβλεψη για κληρονόμους προσώπων που είχαν πεθάνει έως τις 22 Μαΐου 2026, ημερομηνία δημοσίευσης του νόμου, και δεν είχαν προλάβει να αποδεχθούν εγκαίρως την κληρονομιά με το ευεργέτημα της απογραφής.

Υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, μπορούν να ζητήσουν τη διενέργεια απογραφής εντός έξι μηνών από τη δημοσίευση του νόμου, εφόσον δεν έχει προηγηθεί αναγκαστική εκτέλεση στην προσωπική τους περιουσία και δεν συντρέχει λόγος απώλειας του ευεργετήματος.

Την ίδια ώρα, παραμένει προσωρινά ένα πρακτικό ζήτημα στις διαδικασίες δημοσίευσης διαθηκών, καθώς η αποχή των συμβολαιογράφων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου από τη δημοσίευσή τους έχει ανακοινωθεί έως τις 30 Σεπτεμβρίου.