Το τέρας που έκρυβε τον φόβο της ατομικής βόμβας

Στις 3 Νοεμβρίου 1954, οι κινηματογραφικές αίθουσες της Ιαπωνίας υποδέχθηκαν ένα πλάσμα που έμελλε να γίνει ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της παγκόσμιας ποπ κουλτούρας.

Ονομαζόταν Gojira.

Στη Δύση θα γινόταν γνωστό ως Godzilla.

Σήμερα μπορεί να μοιάζει με έναν ακόμη κινηματογραφικό γίγαντα που καταστρέφει πόλεις και μάχεται με άλλα τέρατα. Στην πρώτη του εμφάνιση, όμως, ο Godzilla ήταν κάτι πολύ πιο σκοτεινό.

Ήταν ο πυρηνικός εφιάλτης της μεταπολεμικής Ιαπωνίας που είχε πάρει σάρκα και οστά.

Η ταινία του σκηνοθέτη Ισίρο Χόντα κυκλοφόρησε λιγότερο από μία δεκαετία μετά τις ατομικές βόμβες στη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι. Οι εικόνες των κατεστραμμένων πόλεων και οι συνέπειες της ραδιενέργειας παρέμεναν ακόμη ζωντανές στη συλλογική μνήμη της χώρας.

Και λίγους μήνες πριν από την πρεμιέρα είχε συμβεί ένα ακόμη γεγονός που αναζωπύρωσε τον πυρηνικό φόβο.

Την 1η Μαρτίου 1954, οι ΗΠΑ πραγματοποίησαν την πυρηνική δοκιμή Castle Bravo στην ατόλλη Μπικίνι. Το ιαπωνικό αλιευτικό Daigo Fukuryu Maru, γνωστό ως Lucky Dragon No. 5, βρέθηκε στην περιοχή και το πλήρωμά του εκτέθηκε σε ραδιενεργό νέφος.

Οι ψαράδες επέστρεψαν στην Ιαπωνία με συμπτώματα οξείας έκθεσης στη ραδιενέργεια, ενώ ένα μέλος του πληρώματος πέθανε αργότερα. Το περιστατικό προκάλεσε τεράστια αναστάτωση στην Ιαπωνία και αναζωπύρωσε το αντιπυρηνικό κίνημα.

Μέσα σε αυτό το κλίμα γεννήθηκε ο Godzilla.

Στην ταινία, ένα προϊστορικό πλάσμα ξυπνά και μεταλλάσσεται εξαιτίας πυρηνικών δοκιμών στον Ειρηνικό. Βγαίνει από τη θάλασσα και κατευθύνεται προς το Τόκιο.

Αυτό που ακολουθεί δεν μοιάζει με τις πιο ανάλαφρες ταινίες τεράτων που θα έρθουν τα επόμενα χρόνια.

Ο Godzilla περπατά μέσα στην πόλη, καταστρέφει κτίρια, προκαλεί φωτιές και αφήνει πίσω του νοσοκομεία γεμάτα τραυματίες. Οι εικόνες θυμίζουν σκόπιμα τις καταστροφές που είχε γνωρίσει η Ιαπωνία στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Ο σκηνοθέτης δεν προσπάθησε να κρύψει αυτή τη σύνδεση.

Ο ίδιος ο Χόντα είχε ζήσει τον πόλεμο, είχε υπηρετήσει στον ιαπωνικό στρατό και, όταν επέστρεψε στην πατρίδα του, πέρασε από τη Χιροσίμα μετά την ατομική καταστροφή.

Ο Godzilla λοιπόν δεν εμφανίζεται απλώς ως «κακός».

Είναι και θύμα.

Ένα πλάσμα που ξύπνησε και παραμορφώθηκε από τις ίδιες δυνάμεις που χρησιμοποιεί η ανθρωπότητα χωρίς να μπορεί να ελέγξει τις συνέπειές τους.

Αυτό ήταν που έκανε την πρώτη ταινία τόσο διαφορετική.

Το τέρας που έγινε σύμβολο

Για τη δημιουργία του Godzilla χρησιμοποιήθηκε μια τεχνική που θα γινόταν χαρακτηριστικό ολόκληρου του είδους των ιαπωνικών kaiju.

Ένας ηθοποιός φορούσε μια βαριά στολή του τέρατος και κινούνταν ανάμεσα σε περίτεχνες μινιατούρες κτιρίων, δρόμων και υποδομών. Υπεύθυνος για τα ειδικά εφέ ήταν ο θρυλικός Έιτζι Τσουμπουράγια, ο οποίος διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στην εμφάνιση και στη κινηματογραφική παρουσία του πλάσματος.

Το αποτέλεσμα ήταν εντυπωσιακό για τα δεδομένα της εποχής.

Το Τόκιο κατέρρεε μπροστά στα μάτια των θεατών.

Τρένα ανατρέπονταν. Γραμμές υψηλής τάσης έσπαγαν. Ολόκληρες συνοικίες τυλίγονταν στις φλόγες.

Δεν ήταν όμως η καταστροφή που έκανε την ταινία να ξεχωρίσει. Ήταν ο φόβος που κρυβόταν πίσω από αυτή.

Η πρώτη ταινία δεν παρουσιάζει την πυρηνική ενέργεια σαν ένα απλό επιστημονικό τέχνασμα που δημιουργεί ένα γιγαντιαίο τέρας. Τη μετατρέπει σε υπαρξιακή απειλή, σε κάτι που μπορεί να ξυπνήσει δυνάμεις που η ανθρωπότητα δεν έχει τη δυνατότητα να ελέγξει.

Το όπλο που μπορεί να γίνει χειρότερο από τον Godzilla

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η ιστορία του επιστήμονα Ντάισουκε Σερισάουα.

Στην ταινία έχει δημιουργήσει ένα νέο όπλο, το Oxygen Destroyer, το οποίο μπορεί να εξοντώσει τον Godzilla.

Το πρόβλημα είναι ότι γνωρίζει πως, αν η τεχνολογία του γίνει γνωστή, οι κυβερνήσεις θα μπορούσαν να τη μετατρέψουν σε νέο όπλο μαζικής καταστροφής.

Το δίλημμα είναι ξεκάθαρο.

Για να καταστρέψει ένα τέρας που γεννήθηκε από την πυρηνική τεχνολογία, η ανθρωπότητα πρέπει να χρησιμοποιήσει ένα ακόμη πιο τρομακτικό όπλο.

Και έτσι ο Godzilla γίνεται κάτι περισσότερο από μια ιστορία καταστροφής.

Γίνεται μια προειδοποίηση για την κούρσα των εξοπλισμών.

Από φόβητρο σε παγκόσμιο σταρ

Η ταινία σημείωσε μεγάλη επιτυχία στην Ιαπωνία.

Το 1956 κυκλοφόρησε στις Ηνωμένες Πολιτείες σε σημαντικά αλλαγμένη μορφή, με τίτλο Godzilla, King of the Monsters!. Στη συγκεκριμένη εκδοχή προστέθηκαν νέες σκηνές με τον Αμερικανό ηθοποιό Ρέιμοντ Μπερ, ενώ το αρχικό υλικό ξαναμονταρίστηκε για το δυτικό κοινό.

Από εκεί και πέρα άρχισε μια εντυπωσιακή μεταμόρφωση.

Ο Godzilla έπαψε σταδιακά να είναι αποκλειστικά η σκοτεινή μεταφορά του πυρηνικού τρόμου. Σε επόμενες ταινίες έγινε αντίπαλος άλλων τεράτων, άλλοτε απειλή και άλλοτε προστάτης της ανθρωπότητας.

Ακολούθησαν δεκάδες κινηματογραφικές ταινίες, τηλεοπτικές παραγωγές, κόμικς, παιχνίδια και αργότερα μεγάλες αμερικανικές κινηματογραφικές παραγωγές.

Ο χαρακτήρας εξελίχθηκε σε παγκόσμιο πολιτιστικό σύμβολο. Όμως η πρώτη ταινία παραμένει διαφορετική.

Είναι ασπρόμαυρη, σκληρή και βαθιά απαισιόδοξη. Δεν αντιμετωπίζει τον Godzilla σαν ήρωα. Ούτε καν σαν ένα συνηθισμένο τέρας. Τον παρουσιάζει ως συνέπεια.

Ως ένα πλάσμα που γεννήθηκε επειδή οι άνθρωποι άνοιξαν μια πόρτα που ίσως δεν μπορούσαν πλέον να κλείσουν.

Γι’ αυτό και ο Godzilla του 1954 παραμένει τόσο ισχυρός ακόμη και σήμερα.

Πίσω από τον βρυχηθμό, τις κατεστραμμένες πόλεις και το γιγαντιαίο σώμα του κρυβόταν ένας φόβος απολύτως πραγματικός. Ο φόβος μιας χώρας που είχε ήδη γνωρίσει την ατομική βόμβα και έβλεπε την ανθρωπότητα, λιγότερο από δέκα χρόνια αργότερα, να κατασκευάζει ακόμη ισχυρότερα πυρηνικά όπλα.

Στις 3 Νοεμβρίου 1954, λοιπόν, δεν γεννήθηκε απλώς ένα κινηματογραφικό τέρας.

Γεννήθηκε η εικόνα ενός ολόκληρου πυρηνικού εφιάλτη. Και εβδομήντα και πλέον χρόνια αργότερα, ο Godzilla εξακολουθεί να βγαίνει από τη θάλασσα.