Λάικα: Το αδέσποτο σκυλί που έστειλαν στο Διάστημα γνωρίζοντας ότι δεν θα επιστρέψει

Στις 3 Νοεμβρίου 1957, ένας πύραυλος R-7 σηκώθηκε από το κοσμοδρόμιο του Μπαϊκονούρ μεταφέροντας το Sputnik 2. Μέσα σε μια μικρή, πιεζόμενη καμπίνα βρισκόταν ένας επιβάτης που δεν είχε επιλέξει ποτέ να γίνει πρωτοπόρος.

Ήταν η Λάικα. Ένα μικρό αδέσποτο σκυλί που μέχρι λίγο καιρό νωρίτερα περιπλανιόταν στους δρόμους της Μόσχας και τώρα γινόταν το πρώτο ζώο στην ιστορία που θα έμπαινε σε τροχιά γύρω από τη Γη. 

Η αποστολή πραγματοποιήθηκε σε μια από τις πιο έντονες περιόδους του Ψυχρού Πολέμου. Μόλις έναν μήνα νωρίτερα, στις 4 Οκτωβρίου 1957, η Σοβιετική Ένωση είχε αιφνιδιάσει τις Ηνωμένες Πολιτείες εκτοξεύοντας τον Sputnik 1, τον πρώτο τεχνητό δορυφόρο της Γης.

Η Μόσχα είχε κερδίσει την πρώτη μεγάλη μάχη του διαστημικού ανταγωνισμού.

Ο Νικίτα Χρουστσόφ ήθελε σύντομα ένα ακόμη εντυπωσιακό επίτευγμα, αυτή τη φορά ώστε να συμπέσει με την 40ή επέτειο της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Οι Σοβιετικοί μηχανικοί είχαν στη διάθεσή τους ελάχιστο χρόνο.

Το Sputnik 2 σχεδιάστηκε και κατασκευάστηκε με εξαιρετικά γρήγορους ρυθμούς. Σύμφωνα με τη NASA, η προετοιμασία ήταν τόσο βιαστική ώστε δεν υπήρξε χρόνος ούτε για την ανάπτυξη ενός συστήματος που θα επέτρεπε την επιστροφή του ζώου στη Γη.

Η Λάικα δεν επρόκειτο ποτέ να επιστρέψει ζωντανή.

Γιατί επέλεξαν ένα αδέσποτο σκυλί

Οι Σοβιετικοί είχαν ήδη χρησιμοποιήσει σκύλους σε υποτροχιακές δοκιμές. Προτιμούσαν μικρόσωμα θηλυκά ζώα και συχνά επέλεγαν αδέσποτα από τους δρόμους της Μόσχας, θεωρώντας ότι ήταν περισσότερο ανθεκτικά στις δύσκολες συνθήκες.

Η Λάικα ήταν ένα από αυτά.

Πριν από την αποστολή υποβλήθηκε σε εκπαίδευση που σήμερα μοιάζει εξαιρετικά σκληρή. Τα ζώα παρέμεναν για μεγάλα χρονικά διαστήματα σε πολύ μικρούς χώρους ώστε να συνηθίσουν τις διαστάσεις της κάψουλας, ενώ εκπαιδεύονταν να τρώνε ειδική τροφή και να αντέχουν τις δονήσεις και τις επιταχύνσεις της εκτόξευσης.

Στο σώμα της Λάικα τοποθετήθηκαν αισθητήρες για την καταγραφή της αναπνοής, των καρδιακών παλμών και άλλων βιολογικών αντιδράσεων. Σκοπός της αποστολής ήταν να διαπιστωθεί αν ένας ζωντανός οργανισμός μπορούσε να επιβιώσει στην εκτόξευση και στην κατάσταση έλλειψης βαρύτητας.

Η απάντηση θα ήταν κρίσιμη.

Αν ένα ζώο μπορούσε να αντέξει, τότε ίσως μπορούσε να το κάνει και ένας άνθρωπος.

Η εκτόξευση
Το Sputnik 2 εκτοξεύθηκε στις 3 Νοεμβρίου.

Ήταν πολύ μεγαλύτερο από το Sputnik 1. Η NASA αναφέρει βάρος περίπου 508 κιλών, περισσότερο από έξι φορές το βάρος του πρώτου σοβιετικού δορυφόρου. NASA

Η Λάικα επέζησε από την εκτόξευση.

Οι μετρήσεις έδειξαν ότι οι παλμοί και η αναπνοή της αυξήθηκαν δραματικά κατά την άνοδο. Όταν το σκάφος έφτασε σε τροχιά, οι επιστήμονες άρχισαν να λαμβάνουν τα πρώτα δεδομένα για τη συμπεριφορά ενός ζωντανού οργανισμού σε συνθήκες έλλειψης βαρύτητας.

Για τη Σοβιετική Ένωση, η εικόνα ήταν ένας ακόμη τεράστιος προπαγανδιστικός θρίαμβος.

Ένα σοβιετικό διαστημόπλοιο είχε βάλει έναν ζωντανό οργανισμό σε τροχιά πριν οι ΗΠΑ καταφέρουν ακόμη να εκτοξεύσουν τον πρώτο τους δορυφόρο.

Στην πραγματικότητα όμως, μέσα στο Sputnik 2, τα πράγματα πήγαιναν άσχημα.

Η αλήθεια για τον θάνατό της

Για πολλά χρόνια η επίσημη σοβιετική εκδοχή υποστήριζε ότι η Λάικα είχε επιβιώσει αρκετές ημέρες και ότι τελικά πέθανε όταν εξαντλήθηκε το οξυγόνο ή μέσω προγραμματισμένης ευθανασίας.

Η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική.

Το σύστημα θερμικού ελέγχου δεν λειτούργησε όπως είχε σχεδιαστεί και η θερμοκρασία μέσα στην καμπίνα αυξήθηκε επικίνδυνα.

Στοιχεία που έγιναν γνωστά πολλά χρόνια αργότερα έδειξαν ότι η Λάικα πιθανότατα επέζησε μόνο μερικές ώρες μετά την είσοδο σε τροχιά. Η αιτία του θανάτου της ήταν η υπερθέρμανση και το έντονο στρες.

Το Sputnik 2 συνέχισε να περιστρέφεται γύρω από τη Γη χωρίς τη Λάικα ζωντανή στο εσωτερικό του.

Παρέμεινε στο Διάστημα μέχρι τις 14 Απριλίου 1958, όταν εισήλθε ξανά στην ατμόσφαιρα και καταστράφηκε.

Από τη Λάικα στον Γιούρι Γκαγκάριν

Η αποστολή προκάλεσε αντιδράσεις ήδη από την εποχή της, ιδιαίτερα από οργανώσεις προστασίας των ζώων. Με τα σημερινά δεδομένα, η αποστολή της Λάικα αποτελεί ένα από τα πλέον αμφιλεγόμενα κεφάλαια της πρώιμης διαστημικής έρευνας.

Επιστημονικά, όμως, τα δεδομένα της χρησιμοποιήθηκαν στην προσπάθεια να κατανοηθεί πώς αντιδρά ένας οργανισμός στην εκτόξευση και στην έλλειψη βαρύτητας.

Οι Σοβιετικοί συνέχισαν τα πειράματα με σκύλους. Το 1960 οι Μπέλκα και Στρέλκα μπήκαν σε τροχιά και, σε αντίθεση με τη Λάικα, επέστρεψαν ζωντανές στη Γη.

Και στις 12 Απριλίου 1961, λιγότερο από τέσσερα χρόνια μετά την πτήση της Λάικα, ο Yuri Gagarin έγινε ο πρώτος άνθρωπος που ταξίδεψε στο Διάστημα και μπήκε σε τροχιά γύρω από τη Γη.

Η Λάικα δεν έζησε για να επιστρέψει.

Δεν γνώριζε ότι συμμετείχε στον Ψυχρό Πόλεμο ούτε ότι η φωτογραφία της θα γινόταν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα σύμβολα της πρώτης εποχής της διαστημικής εξερεύνησης.

Ήταν ένα αδέσποτο σκυλί από τους δρόμους της Μόσχας.

Στις 3 Νοεμβρίου 1957, όμως, πέρασε στην ιστορία ως το πρώτο ζωντανό πλάσμα που μπήκε σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη.

Και μαζί με το επίτευγμα έμεινε ένα ερώτημα που συνοδεύει την ιστορία της μέχρι σήμερα: πόσο μακριά μπορεί να φτάσει η επιστήμη όταν το τίμημα της προόδου πληρώνεται από ένα πλάσμα που δεν μπορεί να επιλέξει;