Μπορούν οι αναμνήσεις να μεταφερθούν μέσω της τροφής; – Το πείραμα που επανεξετάζει το Χάρβαρντ

Μπορούν οι αναμνήσεις ενός οργανισμού να περάσουν σε έναν άλλο μέσω της τροφής;

Το ενδεχόμενο αυτό, που ακούγεται σαν σενάριο επιστημονικής φαντασίας, αποτέλεσε αντικείμενο ενός αμφιλεγόμενου πειράματος τη δεκαετία του 1960 και σήμερα επανεξετάζεται από επιστήμονες του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ.

Η αρχική υπόθεση διατυπώθηκε από τον Αμερικανό βιολόγο Τζέιμς ΜακΚόνελ, ο οποίος πραγματοποίησε δοκιμές με πλανάρια, μικροσκοπικούς επίπεδους σκώληκες.

Σκοπός του ήταν να διαπιστώσει εάν οι συγκεκριμένοι οργανισμοί μπορούσαν να μάθουν να αντιδρούν σε ορισμένα ερεθίσματα και, κυρίως, εάν η πληροφορία που αποκτούσαν μπορούσε να μεταφερθεί σε άλλα ζώα μέσω της κατανάλωσης των ιστών τους.

Στα πειράματα, τα πλανάρια εκτίθεντο επανειλημμένα σε φως και στη συνέχεια δέχονταν ένα ήπιο ηλεκτρικό σοκ.

Ο ΜακΚόνελ υποστήριξε ότι, ύστερα από αρκετές επαναλήψεις, οι σκώληκες άρχισαν να αντιδρούν στο φως ακόμη και όταν δεν ακολουθούσε ηλεκτρικό ερέθισμα.

Το πιο εντυπωσιακό σκέλος της έρευνας αφορούσε τη σίτιση μη εκπαιδευμένων πλαναρίων με τεμαχισμένους ιστούς από σκώληκες που είχαν προηγουμένως εκπαιδευτεί.

Σύμφωνα με όσα είχε δημοσιεύσει ο ερευνητής, τα ζώα που κατανάλωσαν τους συγκεκριμένους ιστούς εμφάνισαν επίσης ενδείξεις παρόμοιας μαθημένης αντίδρασης.

Το πείραμα που προκάλεσε επιστημονική διαμάχη

Οι ισχυρισμοί του ΜακΚόνελ προκάλεσαν έντονο ενδιαφέρον, καθώς έθεταν το ενδεχόμενο η μνήμη να μην αποθηκεύεται αποκλειστικά στον εγκέφαλο ή στο νευρικό σύστημα, αλλά να συνδέεται και με βιολογικά μόρια που θα μπορούσαν να μεταφερθούν από έναν οργανισμό σε έναν άλλο.

Ο βιολόγος απέκτησε το παρατσούκλι «McCannibal», εξαιτίας των πειραμάτων στα οποία οι σκώληκες κατανάλωναν ιστούς άλλων σκωλήκων.

Ωστόσο, τα αποτελέσματά του αμφισβητήθηκαν έντονα. Άλλοι επιστήμονες προσπάθησαν να επαναλάβουν τις δοκιμές, χωρίς να καταφέρουν να επιβεβαιώσουν με συνέπεια τα αρχικά ευρήματα. Σταδιακά, η θεωρία ότι οι αναμνήσεις μπορούσαν να μεταφερθούν μέσω της κατανάλωσης ιστών έχασε την επιστημονική της αξιοπιστία.

Η νέα προσπάθεια από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ

Περίπου έξι δεκαετίες μετά τα αρχικά πειράματα, οι Ζάκαρι Κέλσο, Σαμ Γκέρσμαν και Μάντι Σνάιντερ από το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ αποφάσισαν να επανεξετάσουν την υπόθεση.

Το 2025 ξεκίνησαν να αναπαράγουν τις δοκιμές του ΜακΚόνελ, χρησιμοποιώντας διαφορετικές ομάδες πλαναρίων και εξετάζοντας τόσο τη διαδικασία εκπαίδευσης όσο και το ενδεχόμενο μεταφοράς πληροφοριών μέσω της κατανάλωσης ιστών.

Παρά τις επανειλημμένες προσπάθειες και τις αλλαγές στις πειραματικές συνθήκες, οι ερευνητές δεν κατάφεραν να αναπαράγουν με αξιοπιστία τα αρχικά αποτελέσματα. Τα πλανάρια δεν εμφάνισαν σταθερά την αναμενόμενη μαθημένη αντίδραση, ενώ η κατανάλωση ιστών από εκπαιδευμένους σκώληκες δεν οδήγησε σε σαφείς ενδείξεις μεταφοράς μνήμης.

Η αποτυχία αυτή δεν δίνει οριστική απάντηση στο ερώτημα, αναδεικνύει όμως τη δυσκολία επιβεβαίωσης των αρχικών ευρημάτων και τη σημασία της επανάληψης των επιστημονικών πειραμάτων.

Τι γνωρίζουμε σήμερα για τη μεταφορά μνήμης

Παρά την αμφισβήτηση της θεωρίας του ΜακΚόνελ, η πιθανότητα μεταφοράς πληροφοριών μέσω βιολογικών μηχανισμών εξακολουθεί να απασχολεί την επιστημονική κοινότητα.

Νεότερες μελέτες έχουν εξετάσει σχετικές διαδικασίες σε οργανισμούς όπως το θαλάσσιο μαλάκιο Aplysia californica και ο νηματώδης σκώληκας Caenorhabditis elegans, διερευνώντας τον ρόλο των μορίων και των κυτταρικών μηχανισμών στη διατήρηση πληροφοριών που σχετίζονται με τη μνήμη.

Τα ευρήματα αυτά, ωστόσο, δεν αποδεικνύουν ότι οι αναμνήσεις μπορούν να μεταφερθούν αυτούσιες από έναν οργανισμό σε έναν άλλο μέσω της τροφής. Το ζήτημα παραμένει αντικείμενο έρευνας, καθώς οι επιστήμονες προσπαθούν να κατανοήσουν καλύτερα πού και με ποιον τρόπο αποθηκεύονται οι πληροφορίες στους ζωντανούς οργανισμούς.