Αναβλητικότητα: Γιατί αφήνουμε συνεχώς τα πάντα για «αύριο» – Τι κρύβεται πίσω από τη συνήθεια

Η αναβλητικότητα αποτελεί έναν από τους πιο συνηθισμένους τρόπους με τους οποίους αποφεύγουμε να αντιμετωπίσουμε μια υποχρέωση, ακόμη και όταν γνωρίζουμε ότι η καθυστέρηση θα δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα αργότερα.

Ο Stephen Greenspan, ομότιμος καθηγητής εκπαιδευτικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Κονέκτικατ, εξηγεί στο Psychology Today ότι η αναβλητικότητα συνδέεται με την αναβολή μιας πράξης για ένα αόριστο «αύριο».

Το φαινόμενο είναι ιδιαίτερα συχνό στους φοιτητές, καθώς περίπου 9 στους 10 αναφέρουν ότι έχουν την τάση να αναβάλλουν, ενώ για περίπου έναν στους τέσσερις η συνήθεια μπορεί να αποκτήσει τέτοια ένταση ώστε να επηρεάσει ακόμη και την ολοκλήρωση των σπουδών.

Ωστόσο, η αναβλητικότητα δεν περιορίζεται στις ακαδημαϊκές υποχρεώσεις. Μπορεί να αφορά από έναν απλήρωτο λογαριασμό ή μια εκκρεμότητα στη δουλειά μέχρι μια δύσκολη συζήτηση που κάποιος αποφεύγει διαρκώς.

Το βασικό πρόβλημα είναι ότι η προσωρινή ανακούφιση που προσφέρει η αποφυγή μπορεί να μετατραπεί αργότερα σε μεγαλύτερη πίεση, άγχος ή πρακτικές συνέπειες.

Όταν μια υποχρέωση μοιάζει βουνό

Ένας από τους λόγους που οδηγούν στην αναβλητικότητα είναι η αίσθηση ότι μια εργασία είναι υπερβολικά μεγάλη ή περίπλοκη.

Όταν κάποιος βλέπει μπροστά του δεκάδες πράγματα που πρέπει να γίνουν ταυτόχρονα, μπορεί να δυσκολεύεται να αποφασίσει από πού να ξεκινήσει. Αντί να κάνει το πρώτο βήμα, καταλήγει να σκέφτεται συνεχώς τι πρέπει να προηγηθεί και τι μπορεί να περιμένει.

Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: όσο περισσότερο μεγαλώνει η εκκρεμότητα, τόσο δυσκολότερο φαίνεται το ξεκίνημα.

Η αναβλητικότητα, πάντως, δεν αποτελεί απαραίτητα μόνιμο χαρακτηριστικό ενός ανθρώπου. Κάποιος μπορεί να καθυστερεί συστηματικά μία συγκεκριμένη δραστηριότητα, ενώ να ολοκληρώνει άμεσα άλλες υποχρεώσεις.

Η τελειομανία μπορεί να γίνει παγίδα

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη προσπάθειας αλλά η υπερβολικά υψηλή απαίτηση από τον εαυτό μας.

Ένας άνθρωπος που θεωρεί ότι μια εργασία πρέπει να γίνει άψογα μπορεί να φοβάται τόσο πολύ ότι θα αποτύχει ή θα δεχθεί κριτική, ώστε τελικά να μην την ξεκινά καθόλου.

Η αναβολή λειτουργεί τότε ως τρόπος αποφυγής ενός δυσάρεστου συναισθήματος. Το άτομο δεν χρειάζεται να αντιμετωπίσει άμεσα την πιθανότητα να μην ανταποκριθεί στις προσδοκίες του.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αποδοχή ότι ένα αποτέλεσμα μπορεί να είναι απλώς «αρκετά καλό» και όχι τέλειο μπορεί να διευκολύνει σημαντικά την έναρξη μιας εργασίας.

Το κινητό κάνει την αποφυγή πιο εύκολη

Η σύγχρονη τεχνολογία έχει προσθέσει έναν ακόμη παράγοντα που δυσκολεύει τη συγκέντρωση.

Ένα smartphone βρίσκεται διαρκώς δίπλα μας και προσφέρει άμεση πρόσβαση σε μηνύματα, βίντεο, κοινωνικά δίκτυα και αμέτρητες άλλες πληροφορίες. Μια δύσκολη εργασία μπορεί εύκολα να αντικατασταθεί από λίγα λεπτά στο κινητό, τα οποία όμως συχνά καταλήγουν να γίνονται πολύ περισσότερα.

Η απομάκρυνση της συσκευής για συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα μπορεί να περιορίσει τους περισπασμούς και να διευκολύνει τη συγκέντρωση.

Μήπως απλώς δεν θέλουμε να κάνουμε αυτό που αναβάλλουμε;

Δεν είναι κάθε αναβλητικότητα αποτέλεσμα άγχους ή υπερφόρτωσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις, πίσω της βρίσκεται η απουσία κινήτρου.

Υπάρχουν υποχρεώσεις που δεν μας ευχαριστούν, αλλά τις ολοκληρώνουμε επειδή γνωρίζουμε ότι εξυπηρετούν έναν σημαντικό προσωπικό στόχο. Όταν όμως ένας στόχος έχει πάψει να μας ενδιαφέρει ή εξυπηρετεί κυρίως τις προσδοκίες κάποιου άλλου, η αναβολή μπορεί να αποτελεί ένδειξη ότι δεν θέλουμε πλέον πραγματικά να τον ακολουθήσουμε.

Γι’ αυτό και δεν είναι πάντα λύση η μεγαλύτερη πειθαρχία. Σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται πρώτα να εξετάσουμε αν αυτό που αποφεύγουμε έχει πράγματι θέση στις προτεραιότητές μας.

Το πρώτο βήμα είναι να γίνει όσο πιο μικρό γίνεται

Όταν μια υποχρέωση μοιάζει τεράστια, ένας πρακτικός τρόπος αντιμετώπισης είναι να «σπάσει» σε μικρότερα κομμάτια.

Αν, για παράδειγμα, κάποιος πρέπει να τακτοποιήσει ένα ολόκληρο σπίτι, μπορεί να ξεκινήσει από ένα μόνο δωμάτιο ή ακόμη και από ένα συγκεκριμένο σημείο. Το ίδιο μπορεί να εφαρμοστεί σε μια μεγάλη επαγγελματική εργασία, στη μελέτη ή σε οποιαδήποτε άλλη εκκρεμότητα.

Ο στόχος δεν είναι να ολοκληρωθούν όλα αμέσως, αλλά να ξεκινήσει η διαδικασία.

Η αναβλητικότητα, επομένως, δεν αντιμετωπίζεται πάντοτε με περισσότερη θέληση. Πρώτα χρειάζεται να εντοπιστεί ο λόγος που οδηγεί στην αποφυγή: η υπερφόρτωση, ο φόβος της αποτυχίας, η τελειομανία, οι περισπασμοί ή η έλλειψη ενδιαφέροντος.

Ανάλογα με την αιτία, αλλάζει και η λύση. Μερικές φορές αρκεί να περιοριστούν οι περισπασμοί, άλλες φορές να γίνει μια μεγάλη εργασία μικρότερη και σε ορισμένες περιπτώσεις χρειάζεται να επανεξεταστεί αν ο ίδιος ο στόχος αξίζει πραγματικά τον χρόνο και την ενέργεια που απαιτεί.