Γιατί μερικές φορές δεν μπορούμε να σταματήσουμε να γελάμε; – Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο

Έχετε γελάσει ποτέ τόσο πολύ με ένα αστείο, ώστε να αρχίσουν να τρέχουν δάκρυα από τα μάτια σας και, ακόμη κι όταν δεν θέλετε να συνεχίσετε, να αδυνατείτε να σταματήσετε;

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι πίσω από αυτή την αντίδραση βρίσκονται διαφορετικά νευρωνικά δίκτυα του εγκεφάλου, τα οποία συμμετέχουν στις συναισθηματικές αντιδράσεις και στον κινητικό έλεγχο.

Το γέλιο δεν αποτελεί απλώς ένδειξη χαράς ή διασκέδασης. Είναι μια σύνθετη λειτουργία που συνδέεται με τη φωνή, την αναπνοή, την κίνηση και την κοινωνική συμπεριφορά. Μάλιστα, μπορεί να συνεχιστεί ακόμη κι όταν το αρχικό ερέθισμα έχει πάψει να προκαλεί ιδιαίτερη ευθυμία.

Μια ανασκόπηση που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Trends in Neurosciences εξετάζει τους εγκεφαλικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με διαφορετικές μορφές γέλιου.

Οι ερευνητές ανέλυσαν, μεταξύ άλλων, ευρήματα από πειράματα στα οποία η ηλεκτρική διέγερση συγκεκριμένων περιοχών του εγκεφάλου προκάλεσε γέλιο σε ασθενείς.

Γιατί γελάμε ακόμη κι όταν δεν υπάρχει κάτι αστείο;

Το γέλιο δεν εμφανίζεται αποκλειστικά σε στιγμές έντονης χαράς. Στις καθημερινές συνομιλίες μπορεί να λειτουργήσει ως ένδειξη οικειότητας, συμφωνίας ή αποδοχής, αλλά και ως τρόπος εκτόνωσης της έντασης.

Παράλληλα, συμβάλλει στη δημιουργία και τη διατήρηση κοινωνικών δεσμών. Ένα χαμόγελο ή ένα γέλιο μπορεί να κάνει μια συζήτηση πιο άνετη, να ενισχύσει την επικοινωνία και να δείξει ότι οι συνομιλητές αισθάνονται οικεία μεταξύ τους.

Χαρακτηριστικό είναι, επίσης, ότι το γέλιο μεταδίδεται εύκολα. Όταν ακούμε κάποιον να γελάει, μπορεί να αρχίσουμε να γελάμε κι εμείς, ακόμη κι αν δεν γνωρίζουμε τι προκάλεσε την αντίδρασή του.

Ωστόσο, το γέλιο μιας συνηθισμένης συζήτησης διαφέρει από ένα έντονο, ανεξέλεγκτο ξέσπασμα. Στη δεύτερη περίπτωση, μπορεί να δυσκολευόμαστε να πάρουμε ανάσα, να σχηματίσουμε λέξεις ή να εξηγήσουμε στους άλλους τι μας συμβαίνει.

Τα δύο εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με το γέλιο

Σύμφωνα με την επιστημονική ανασκόπηση, η ενεργοποίηση διαφορετικών περιοχών του εγκεφάλου μπορεί να προκαλέσει διαφορετικές μορφές γέλιου.

Οι ερευνητές διακρίνουν δύο βασικά δίκτυα, τα οποία σχετίζονται με διαφορετικές πτυχές αυτής της συμπεριφοράς.

Το πρώτο συνδέεται με τη συναισθηματική εμπειρία και την ευχαρίστηση. Σε αυτό περιλαμβάνονται περιοχές όπως ο πρόσθιος φλοιός του προσαγωγίου, ο κροταφικός πόλος και ορισμένες υποφλοιώδεις δομές.

Η ενεργοποίησή τους μπορεί να προκαλέσει γέλιο που συνοδεύεται από ευχάριστα συναισθήματα. Πρόκειται για μηχανισμούς που σχετίζονται με βαθύτερες, εξελικτικά παλαιές μορφές συναισθηματικής έκφρασης, οι οποίες δεν είναι αποκλειστικές για τον άνθρωπο.

Το δεύτερο δίκτυο αφορά περισσότερο τον κινητικό έλεγχο και περιλαμβάνει κινητικές και προκινητικές περιοχές του εγκεφάλου.

Οι περιοχές αυτές συμμετέχουν στην οργάνωση των κινήσεων, μεταξύ των οποίων και εκείνων που απαιτούνται για την παραγωγή ήχων.

Η ενεργοποίησή τους μπορεί επίσης να προκαλέσει γέλιο, χωρίς να συνοδεύεται απαραίτητα από έντονα θετικά συναισθήματα. Αυτό δείχνει ότι η εκδήλωση του γέλιου και το αίσθημα της χαράς δεν ταυτίζονται απόλυτα.

Γιατί το γέλιο μπορεί να μας κάνει να χάσουμε τα λόγια μας

Όταν γελάμε έντονα, η ομιλία γίνεται συχνά δύσκολη ή ακόμη και προσωρινά αδύνατη.

Αυτό συμβαίνει επειδή το γέλιο και η ομιλία βασίζονται σε λειτουργίες που απαιτούν συντονισμό της αναπνοής, της φωνής και των μυών που συμμετέχουν στην παραγωγή ήχων.

Στο συνηθισμένο γέλιο μιας συζήτησης, μπορούμε συνήθως να εναλλάσσουμε σχετικά εύκολα το γέλιο με τις λέξεις. Αντίθετα, σε ένα ανεξέλεγκτο ξέσπασμα, η παραγωγή του γέλιου μπορεί να δυσκολέψει τον έλεγχο της φωνής και να διακόψει τη φυσιολογική ροή της ομιλίας.

Έτσι εξηγείται γιατί κάποιος μπορεί να προσπαθεί να πει μια φράση, αλλά να διακόπτεται συνεχώς από τα γέλια του. Δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το αστείο εξακολουθεί να του φαίνεται εξίσου διασκεδαστικό. Η κινητική αντίδραση μπορεί να συνεχίζεται ακόμη και όταν προσπαθεί συνειδητά να την περιορίσει.

Αυτός ο μηχανισμός προσφέρει μια πιθανή εξήγηση για τις στιγμές κατά τις οποίες το γέλιο μοιάζει να αποκτά τη δική του δυναμική και γίνεται δύσκολο να ελεγχθεί.

Τι αποκαλύπτει η έρευνα για τη λειτουργία του γέλιου

Η μελέτη του γέλιου αναδεικνύει πόσο στενά συνδέονται οι συναισθηματικές αντιδράσεις με τις κινήσεις του σώματος και την επικοινωνία.

Το γέλιο μπορεί να εκφράζει χαρά, να διευκολύνει την κοινωνική επαφή ή να εμφανίζεται ως αποτέλεσμα της ενεργοποίησης εγκεφαλικών μηχανισμών που σχετίζονται με την κίνηση και τη φωνή.

Η καλύτερη κατανόηση αυτών των δικτύων θα μπορούσε να βοηθήσει τους επιστήμονες να μελετήσουν βαθύτερα την εξέλιξη του γέλιου, τον ρόλο του στις ανθρώπινες σχέσεις και τη σύνδεσή του με την ομιλία και την ενσυναίσθηση.

Ωστόσο, η συγκεκριμένη ανασκόπηση δεν αποτελεί οριστική εξήγηση για κάθε περίπτωση ανεξέλεγκτου γέλιου. Τα συμπεράσματα βασίζονται στην αξιολόγηση προηγούμενων ερευνών και χρειάζονται περαιτέρω μελέτη.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι το γέλιο δεν αποτελεί μια απλή, αυτόματη αντανάκλαση της διάθεσής μας.

Είναι μια σύνθετη λειτουργία του εγκεφάλου, στην οποία συνεργάζονται διαφορετικά συστήματα και η οποία, κάποιες φορές, μπορεί να αποδειχθεί δυσκολότερο να ελεγχθεί απ’ όσο φανταζόμαστε.