Προσωπαγνωσία: Γιατί κάποιοι άνθρωποι δεν μπορούν να αναγνωρίσουν ούτε τα πιο οικεία πρόσωπα

Η προσωπαγνωσία, γνωστή και ως «τύφλωση προσώπων», είναι μια κατάσταση κατά την οποία ένα άτομο δυσκολεύεται να αναγνωρίσει πρόσωπα, ακόμη και ανθρώπων που γνωρίζει πολύ καλά.

Το πρόβλημα δεν αφορά απαραίτητα την όραση, αλλά τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος επεξεργάζεται και αναγνωρίζει τα χαρακτηριστικά ενός προσώπου.

Έτσι, κάποιος μπορεί να βλέπει κανονικά τα μάτια, τη μύτη και το στόμα ενός ανθρώπου, αλλά να μην μπορεί να καταλάβει ποιος είναι.

Σε αρκετές περιπτώσεις, η αναγνώριση γίνεται όταν το άτομο ακούσει τη φωνή του άλλου. Άλλοι βασίζονται στο περπάτημα, στο χτένισμα, στα ρούχα, στο ύψος ή σε άλλα χαρακτηριστικά.

Όταν το πρόσωπο δεν αρκεί

Η προσωπαγνωσία μπορεί να κάνει δύσκολες ακόμη και απλές καθημερινές καταστάσεις.

Ένα άτομο μπορεί να συναντήσει έναν γνωστό του στον δρόμο και να μην τον αναγνωρίσει. Μπορεί επίσης να δυσκολεύεται να ξεχωρίσει χαρακτήρες σε μια ταινία ή να μην καταλάβει ποιος του μιλά μέχρι να ακούσει τη φωνή του.

Αυτό μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στο σχολείο, στην εργασία αλλά και στις κοινωνικές σχέσεις. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι άνθρωποι με προσωπαγνωσία μπορεί να αποφεύγουν κοινωνικές καταστάσεις επειδή φοβούνται ότι δεν θα αναγνωρίσουν κάποιον.

Οι δύο βασικές μορφές

Η προσωπαγνωσία μπορεί να υπάρχει από την παιδική ηλικία, χωρίς να έχει προηγηθεί κάποια εμφανής εγκεφαλική βλάβη.

Αυτή είναι γνωστή ως αναπτυξιακή προσωπαγνωσία και σε ορισμένες οικογένειες φαίνεται να υπάρχει κληρονομική προδιάθεση.

Υπάρχει όμως και η επίκτητη μορφή, η οποία μπορεί να εμφανιστεί μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο, κρανιοεγκεφαλική κάκωση, εγκεφαλίτιδα ή άλλη βλάβη στον εγκέφαλο.

Όταν η αδυναμία αναγνώρισης προσώπων εμφανιστεί ξαφνικά, χρειάζεται ιατρική αξιολόγηση, ιδιαίτερα εάν συνυπάρχουν άλλα νευρολογικά συμπτώματα.

Δεν είναι το ίδιο με τη μυωπία

Η προσωπαγνωσία δεν πρέπει να συγχέεται με προβλήματα όρασης, όπως η μυωπία.

Ένα άτομο με μυωπία μπορεί να βλέπει ένα πρόσωπο θολά όταν βρίσκεται μακριά, όμως με την κατάλληλη διόρθωση η εικόνα γίνεται καθαρότερη.

Στην προσωπαγνωσία, αντίθετα, το πρόσωπο μπορεί να φαίνεται καθαρά, αλλά ο εγκέφαλος να δυσκολεύεται να το συνδέσει με την ταυτότητα του ανθρώπου.

Γι’ αυτό η σωστή εξέταση της όρασης είναι σημαντική, ιδιαίτερα στα παιδιά, αλλά δεν αρκεί για να διαπιστωθεί εάν υπάρχει προσωπαγνωσία.

Πώς μπορεί να εμφανιστεί στα παιδιά

Ένα παιδί μπορεί να μην αναγνωρίζει τον δάσκαλό του όταν τον συναντά εκτός σχολείου ή να χρειάζεται να ακούσει τη φωνή ενός συμμαθητή του για να καταλάβει ποιος είναι.

Μπορεί επίσης να μπερδεύει πρόσωπα που μοιάζουν μεταξύ τους ή να βασίζεται σε χαρακτηριστικά όπως τα γυαλιά, τα μαλλιά και τα ρούχα.

Αυτό έχει σημασία γιατί ένα παιδί με τέτοια δυσκολία μπορεί λανθασμένα να θεωρηθεί αφηρημένο, αγενές ή αντικοινωνικό, ενώ στην πραγματικότητα δεν αναγνωρίζει το πρόσωπο που έχει απέναντί του.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση δεν γίνεται μόνο με έναν απλό οφθαλμολογικό έλεγχο. Οι ειδικοί εξετάζουν την όραση, τη μνήμη και την ικανότητα αναγνώρισης και απομνημόνευσης προσώπων, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να χρειαστούν νευρολογικές εξετάσεις ή απεικονιστικός έλεγχος.

Ιδιαίτερα όταν το πρόβλημα εμφανίζεται ξαφνικά σε έναν ενήλικα, είναι σημαντικό να διερευνηθεί η αιτία.

Δεν υπάρχει συγκεκριμένο φάρμακο

Μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ειδική φαρμακευτική θεραπεία που να εξαλείφει την προσωπαγνωσία. Η αντιμετώπιση επικεντρώνεται κυρίως στην εκμάθηση τρόπων ώστε το άτομο να αναγνωρίζει τους άλλους χρησιμοποιώντας διαφορετικές πληροφορίες.

Η φωνή, ο τρόπος που περπατά κάποιος, τα μαλλιά, τα γυαλιά, τα ρούχα και άλλα χαρακτηριστικά μπορούν να λειτουργήσουν ως «σημάδια» αναγνώρισης.

Σε αρκετές περιπτώσεις βοηθά επίσης το άτομο να ενημερώνει τους γύρω του για τη δυσκολία που αντιμετωπίζει και να ζητά από τους άλλους να συστήνονται όταν συναντιούνται.

Η προσωπαγνωσία μπορεί να δυσκολεύει σημαντικά την καθημερινότητα, όμως η σωστή ενημέρωση και οι κατάλληλες στρατηγικές μπορούν να βοηθήσουν το άτομο να προσαρμοστεί και να αντιμετωπίσει καλύτερα τις δυσκολίες στις κοινωνικές του επαφές.