Τσερνόμπιλ: Τι ανακάλυψαν οι επιστήμονες στο DNA των σκύλων που ζουν στη ζώνη αποκλεισμού

Οι σκύλοι που ζουν στη ζώνη αποκλεισμού του Τσερνόμπιλ παρουσιάζουν σημαντικές γενετικές διαφορές από άλλους πληθυσμούς της περιοχής, με τους επιστήμονες να εξετάζουν εάν ορισμένα χαρακτηριστικά τούς βοήθησαν να επιβιώσουν σε ένα περιβάλλον που παραμένει επιβαρυμένο από τη ραδιενέργεια.

Η πυρηνική καταστροφή της 26ης Απριλίου 1986 οδήγησε στην εκκένωση μιας περιοχής περίπου 2.600 τετραγωνικών χιλιομέτρων.

Χιλιάδες άνθρωποι εγκατέλειψαν τα σπίτια τους, ενώ πολλά κατοικίδια έμειναν πίσω.

Στη συνέχεια, οι σοβιετικές Αρχές έστειλαν συνεργεία, γνωστά ως «εκκαθαριστές», με αποστολή να θανατώσουν ζώα που είχαν παραμείνει στην περιοχή, μεταξύ των οποίων και σκύλους.

Παρά τις επιχειρήσεις αυτές, ορισμένα ζώα κατάφεραν να επιβιώσουν και να δημιουργήσουν πληθυσμούς που εξακολουθούν να υπάρχουν μέχρι σήμερα.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, αρκετές εκατοντάδες σκύλοι ζουν πλέον στη ζώνη αποκλεισμού, ενώ οι σημερινοί πληθυσμοί τους απέχουν περισσότερες από 30 γενιές από την πυρηνική καταστροφή.

Οι γενετικές διαφορές των σκύλων του Τσερνόμπιλ

Η νέα μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Genes, πραγματοποιήθηκε από ερευνητική ομάδα με επικεφαλής τη γενετίστρια πληθυσμών Megan Dillon, από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας.

Οι επιστήμονες εξέτασαν δεδομένα από την πλήρη αλληλούχιση του γονιδιώματος 106 σκύλων.

Τα δείγματα είχαν συλλεχθεί κατά την περίοδο 2018-2019 και προέρχονταν από δύο διαφορετικές ομάδες: ζώα που ζούσαν κοντά στον εγκαταλελειμμένο πυρηνικό σταθμό και σκύλους από την πόλη του Τσερνόμπιλ, σε απόσταση περίπου 16 χιλιομέτρων.

Προηγούμενη έρευνα, που δημοσιεύθηκε το 2023, είχε εντοπίσει σημαντικές γενετικές διαφορές ανάμεσα στις δύο ομάδες.

Τότε είχε διατυπωθεί η υπόθεση ότι οι αποκλίσεις ενδεχομένως συνδέονταν με μεταλλάξεις εξαιτίας της μακροχρόνιας έκθεσης στη ραδιενέργεια.

Ωστόσο, νεότερη μελέτη της ίδιας ερευνητικής ομάδας, το 2024, δεν εντόπισε στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ότι οι μεταλλάξεις αποτελούσαν την αιτία των διαφορών.

Η νέα έρευνα επιχείρησε να εξετάσει δύο άλλες πιθανές εξηγήσεις: τη φυσική επιλογή και τη γενετική παρέκκλιση.

Φυσική επιλογή ή τυχαίες αλλαγές στο DNA;

Η φυσική επιλογή αποτελεί τη διαδικασία κατά την οποία χαρακτηριστικά που προσφέρουν πλεονέκτημα επιβίωσης ή αναπαραγωγής γίνονται σταδιακά συχνότερα σε έναν πληθυσμό.

Αντίθετα, η γενετική παρέκκλιση περιγράφει τυχαίες μεταβολές στη συχνότητα των γενετικών χαρακτηριστικών, οι οποίες δεν είναι απαραίτητο να προσφέρουν κάποιο πλεονέκτημα στους οργανισμούς.

Στην περίπτωση των σκύλων του Τσερνόμπιλ, οι επιστήμονες εντόπισαν γενετικές διαφοροποιήσεις σε συγκεκριμένες περιοχές του γονιδιώματος, κοντά σε γονίδια που σχετίζονται με τον καρκίνο, τη λειτουργία και τη συντήρηση των κυττάρων, τις μολυσματικές ασθένειες και την ανοσολογική απόκριση.

Τα συγκεκριμένα ευρήματα ενισχύουν την πιθανότητα να έχει διαδραματίσει ρόλο η φυσική επιλογή, χωρίς όμως να αποδεικνύουν οριστικά ότι αυτή ήταν η αιτία των διαφορών.

Η Megan Dillon εξηγεί ότι η νέα εργασία συμπληρώνει τα προηγούμενα ερευνητικά δεδομένα, καθώς επιτρέπει στους επιστήμονες να εξετάσουν καλύτερα τους μηχανισμούς που ενδεχομένως διαμόρφωσαν τους πληθυσμούς των σκύλων.

Μήπως είχαν εξαρχής μεγαλύτερη ανθεκτικότητα;

Ένα από τα βασικά ερωτήματα που παραμένουν ανοιχτά είναι εάν ορισμένοι σκύλοι διέθεταν ήδη πριν από την πυρηνική καταστροφή γενετικά χαρακτηριστικά που τους έδιναν μεγαλύτερες πιθανότητες επιβίωσης.

Οι επιστήμονες εξετάζουν το ενδεχόμενο κάποια ζώα να είχαν εξαρχής μεγαλύτερη ανθεκτικότητα απέναντι σε τοξικές ουσίες, ισχυρότερη ανοσολογική απόκριση ή χαρακτηριστικά που συνδέονται με μειωμένη ευαισθησία σε ορισμένες ασθένειες.

Εάν αυτά τα χαρακτηριστικά συνέβαλαν στην επιβίωσή τους και μεταβιβάστηκαν στους απογόνους τους, θα μπορούσαν να γίνουν σταδιακά συχνότερα στις επόμενες γενιές.

Ο γενετιστής Matthew Breen, επίσης από το Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας, επισημαίνει ότι είναι εύλογο να αναμένει κανείς επιπτώσεις από τη ζωή σε ένα τόσο επιβαρυμένο περιβάλλον.

Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι σκύλοι χρειάστηκε να αποκτήσουν νέες γενετικές αλλαγές για να προσαρμοστούν.

Όπως εξηγεί, είναι πιθανό τα ζώα που επέζησαν να διέθεταν ήδη ένα ευρύ φάσμα γενετικών παραλλαγών, ορισμένες από τις οποίες τους προσέφεραν πλεονεκτήματα στις συγκεκριμένες συνθήκες.

Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι δεν έχει ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως ο μηχανισμός πίσω από τις γενετικές διαφορές.

Η μελέτη, πάντως, προσφέρει νέα στοιχεία για τον τρόπο με τον οποίο οι πληθυσμοί ζώων εξελίσσονται σε ένα περιβάλλον που έχει υποστεί τόσο έντονη ανθρώπινη και περιβαλλοντική επιβάρυνση.