Φινλανδός ερευνητής αποκαλύπτει τι συμβαίνει στη συνείδησή μας όταν πεθαίνουμε

Ο Φινλανδός ερευνητής Πέκα Ρεχάρντ υποστηρίζει πως η συνείδηση του ανθρώπου εξακολουθεί να υπάρχει ακόμα και μετά τον θάνατό του.

Η επιχειρηματολογία του βασίζεται σε μαρτυρίες ανθρώπων που επέζησαν από καρδιακή ανακοπή και περιέγραψαν έντονες εμπειρίες, οι οποίες συνέβησαν σε περιόδους κατά τις οποίες η ηλεκτρική δραστηριότητα του εγκεφάλου ήταν εξαιρετικά περιορισμένη ή δεν μπορούσε να καταγραφεί.

Ο Ρεχάρντ επανεξέτασε επιστημονική ανασκόπηση του 2025 για τις επιθανάτιες εμπειρίες, η οποία δημοσιεύθηκε στο περιοδικό International Review of Psychiatry. Σύμφωνα με τους συντάκτες της, η ηλεκτρική δραστηριότητα στον εγκεφαλικό φλοιό μπορεί να εξαφανιστεί μέσα σε 10 έως 30 δευτερόλεπτα μετά την καρδιακή ανακοπή. Παράλληλα, οι εγκεφαλικοί ρυθμοί άλφα και βήτα, που συνδέονται με τη συνείδηση, ενδέχεται να υποχωρούν περίπου 6,5 δευτερόλεπτα μετά το συμβάν.

Ο Φινλανδός ερευνητής θεωρεί ότι οι μαρτυρίες αυτές δημιουργούν ερωτήματα για το κατά πόσο η συνείδηση αποτελεί αποκλειστικά προϊόν της λειτουργίας του εγκεφάλου. Όπως υποστηρίζει, εάν οι άνθρωποι μπορούν να βιώνουν συνεκτικές εμπειρίες ακόμη και όταν η εγκεφαλική δραστηριότητα έχει κατασταλεί, τότε αξίζει να εξεταστεί το ενδεχόμενο ο νους να μην παύει απαραίτητα να υπάρχει μαζί με τον εγκέφαλο.

Στη μελέτη του, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Consciousness Studies, ο Ρεχάρντ επιχειρεί να εξηγήσει πώς διαφορετικές αισθήσεις, σκέψεις και αντιλήψεις συνδυάζονται σε μία ενιαία εμπειρία.

Για να περιγράψει το φαινόμενο, χρησιμοποιεί το παράδειγμα ενός ανθρώπου που περπατά σε μια ηλιόλουστη παραλία. Απολαμβάνει τη θέα, αισθάνεται τη ζεστασιά του ήλιου και ταυτόχρονα σκέφτεται διάφορα ζητήματα. Παρότι οι διαφορετικές πληροφορίες επεξεργάζονται από ξεχωριστές περιοχές του εγκεφάλου, ο άνθρωπος τις αντιλαμβάνεται ως ένα ενιαίο σύνολο.

Κατά τον ερευνητή, η εξήγηση αυτής της ενιαίας εμπειρίας ενδέχεται να απαιτεί κάτι περισσότερο από τις γνωστές εγκεφαλικές διεργασίες. Η θεωρία του βασίζεται στην υπόθεση ότι υπάρχει μια επιπλέον χωρική διάσταση, πέρα από τις τρεις που γνωρίζουμε, μέσω της οποίας διαφορετικές πληροφορίες θα μπορούσαν να συνδέονται και να γίνονται αντιληπτές ταυτόχρονα.

Χρησιμοποιεί, μάλιστα, την αναλογία ενός ανθρώπου που κοιτάζει από ψηλά ένα επίπεδο σχέδιο και μπορεί να αντιληφθεί συγχρόνως όλα τα επιμέρους στοιχεία του. Με παρόμοιο τρόπο, υποθέτει ότι ο τρισδιάστατος εγκέφαλος μπορεί να συνδέεται με μια μορφή συνειδητής αντίληψης που λειτουργεί σε μια τέταρτη διάσταση.

Ένα ακόμα ερώτημα που απασχολεί τον Ρεχάρντ είναι η αίσθηση της παρούσας στιγμής. Ακόμη και όταν κάποιος βιώνει μια επιθανάτια εμπειρία με εικόνες από το παρελθόν ή άγνωστες παραστάσεις, εξακολουθεί να τις αντιλαμβάνεται ως κάτι που συμβαίνει στο δικό του «Τώρα».

Ο ερευνητής επισημαίνει ότι η καταγραφή της αντίδρασης του εγκεφάλου σε ένα χρώμα δεν εξηγεί απαραίτητα πώς αισθάνεται κάποιος όταν το βλέπει. Πρόκειται για ερωτήματα που συνδέονται με το λεγόμενο «δύσκολο πρόβλημα της συνείδησης»: πώς και γιατί οι φυσικές διεργασίες του εγκεφάλου συνοδεύονται από υποκειμενικές εμπειρίες.

Θα μπορούσε η συνείδηση να επιβιώνει μετά τον θάνατο;

Ο Ρεχάρντ επεκτείνει τη θεωρία του και στο ενδεχόμενο της ζωής μετά τον θάνατο. Για να εξηγήσει τη σκέψη του, χρησιμοποιεί την αναλογία ενός πίνακα ζωγραφικής: η καταστροφή του πίνακα δεν σημαίνει ότι καταστρέφεται και ο άνθρωπος που τον παρατηρεί.

Αντίστοιχα, υποθέτει ότι ο θάνατος μπορεί να διακόπτει τη σύνδεση ανάμεσα στον εγκέφαλο και τη συνείδηση, χωρίς να συνεπάγεται απαραίτητα την εξαφάνιση της δεύτερης. Σε ένα τέτοιο σενάριο, η επίγνωση θα μπορούσε να συνεχίζεται χωρίς να λαμβάνει πλέον πληροφορίες μέσω των σωματικών αισθήσεων.

Ο ίδιος χαρακτηρίζει τις επιθανάτιες εμπειρίες πιθανές ενδείξεις που αξίζει να μελετηθούν περαιτέρω, υποστηρίζοντας ότι η ζωή μετά τον θάνατο αποτελεί ένα ενδεχόμενο που δεν πρέπει να αποκλείεται.