Μπορεί το σώμα να σε ξυπνήσει επειδή «κατάλαβε» ότι κινδυνεύεις;

Έχει συμβεί σε πολλούς: κοιμάσαι βαθιά και ξαφνικά ξυπνάς από έναν παράξενο θόρυβο, μια μυρωδιά ή ακόμη και χωρίς να καταλαβαίνεις αμέσως τι σε ενόχλησε. Μπορεί πράγματι το σώμα να αντιληφθεί έναν πιθανό κίνδυνο ενώ κοιμάσαι;

Η απάντηση είναι ότι ο εγκέφαλος δεν «σβήνει» ποτέ εντελώς. Κατά τη διάρκεια του ύπνου μειώνεται δραστικά η συνειδητή αντίληψη του περιβάλλοντος, όμως ορισμένα συστήματα εξακολουθούν να επεξεργάζονται αισθητηριακές πληροφορίες.

Ένας δυνατός ή ασυνήθιστος ήχος μπορεί να προκαλέσει μικροαφύπνιση ή πλήρες ξύπνημα. Το ίδιο μπορεί να συμβεί όταν το σώμα αντιληφθεί δυσκολία στην αναπνοή, απότομη αλλαγή θερμοκρασίας ή άλλες εσωτερικές μεταβολές που ενεργοποιούν το αυτόνομο νευρικό σύστημα.

Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν αντιδρούμε σε όλους τους ήχους με τον ίδιο τρόπο. Ο εγκέφαλος μπορεί να συνηθίσει έναν σταθερό θόρυβο, όπως ένα κλιματιστικό, αλλά να αντιδράσει πολύ πιο έντονα σε κάτι ασυνήθιστο ή σημαντικό, όπως ένα κλάμα, έναν συναγερμό ή έναν δυνατό κρότο.

Αυτό δεν σημαίνει ότι διαθέτουμε κάποιο «έκτο αισθητήριο κινδύνου». Το σώμα λειτουργεί περισσότερο σαν σύστημα επιτήρησης που δεν σταματά εντελώς ακόμη και όταν κοιμόμαστε.

Υπάρχει πάντως ένα σημαντικό όριο: ο άνθρωπος δεν μπορεί να βασιστεί στον ύπνο του για να αντιληφθεί κάθε απειλή. Ορισμένα επικίνδυνα αέρια, για παράδειγμα, μπορεί να μην γίνουν αντιληπτά εγκαίρως. Γι’ αυτό υπάρχουν ανιχνευτές καπνού και μονοξειδίου του άνθρακα.

Με απλά λόγια, κοιμόμαστε, αλλά ένα κομμάτι του εγκεφάλου συνεχίζει να ακούει τον κόσμο γύρω μας.