22/10/1962: Η ημέρα που ο Κένεντι αποκάλυψε ότι ο κόσμος βρισκόταν στο χείλος πυρηνικού πολέμου

Το βράδυ της 22ας Οκτωβρίου 1962, εκατομμύρια Αμερικανοί κάθισαν μπροστά στις τηλεοράσεις τους για να ακούσουν ένα έκτακτο διάγγελμα του προέδρου Τζον Φ. Κένεντι. Μέχρι εκείνη τη στιγμή, η Ουάσιγκτον είχε καταφέρει να κρατήσει μυστική μία από τις σοβαρότερες κρίσεις της μεταπολεμικής ιστορίας.

Μέσα στα επόμενα λεπτά, όμως, ολόκληρος ο κόσμος θα μάθαινε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σοβιετική Ένωση βρίσκονταν αντιμέτωπες σε μια σύγκρουση που μπορούσε να εξελιχθεί σε πυρηνικό πόλεμο. HISTORY

Η κρίση είχε αρχίσει να διαμορφώνεται οκτώ ημέρες νωρίτερα. Στις 14 Οκτωβρίου, ένα αμερικανικό αναγνωριστικό αεροσκάφος U-2 φωτογράφισε εγκαταστάσεις στην Κούβα. Η ανάλυση των εικόνων αποκάλυψε ότι η Σοβιετική Ένωση κατασκεύαζε στο νησί βάσεις για πυραύλους με δυνατότητα μεταφοράς πυρηνικών κεφαλών.

Η γεωγραφία έκανε την ανακάλυψη ακόμη πιο επικίνδυνη. Η Κούβα βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τις ακτές των Ηνωμένων Πολιτειών και η εγκατάσταση σοβιετικών πυραύλων εκεί θα άλλαζε δραματικά το στρατηγικό περιβάλλον. Αμερικανικές πόλεις μπορούσαν πλέον να βρίσκονται μέσα στην ακτίνα δράσης πυρηνικών όπλων που θα εκτοξεύονταν από την Καραϊβική.

Ο Κένεντι ενημερώθηκε στις 16 Οκτωβρίου.

Αμέσως συγκρότησε μια ομάδα ανώτατων συμβούλων, γνωστή ως ExComm, η οποία άρχισε να εξετάζει τις επιλογές των ΗΠΑ. Οι προτάσεις κυμαίνονταν από διπλωματικές πιέσεις μέχρι αεροπορικό βομβαρδισμό των πυραυλικών εγκαταστάσεων και πλήρη εισβολή στην Κούβα.

Η στρατιωτική λύση βρισκόταν πραγματικά στο τραπέζι.

Μάλιστα, είχε συνταχθεί ακόμη και εναλλακτικό προεδρικό διάγγελμα για την περίπτωση που ο Κένεντι αποφάσιζε να διατάξει επίθεση εναντίον των σοβιετικών εγκαταστάσεων. HISTORY

Ο Αμερικανός πρόεδρος επέλεξε τελικά μια ενδιάμεση λύση.

Αντί για άμεσο βομβαρδισμό, αποφάσισε να δημιουργήσει ναυτικό κλοιό γύρω από την Κούβα ώστε να εμποδίσει τη μεταφορά επιπλέον σοβιετικών επιθετικών όπλων. Η Ουάσιγκτον απέφυγε σκόπιμα τη λέξη «αποκλεισμός», επειδή ένας επίσημος ναυτικός αποκλεισμός μπορούσε να θεωρηθεί πράξη πολέμου. Χρησιμοποίησε τον όρο «καραντίνα».

Στις 22 Οκτωβρίου, η μυστικότητα τελείωσε.

Στο τηλεοπτικό του διάγγελμα, ο Κένεντι ανακοίνωσε ότι υπήρχαν σαφείς αποδείξεις για την εγκατάσταση σοβιετικών πυραύλων στην Κούβα. Δήλωσε ότι οι ΗΠΑ θα εμπόδιζαν την άφιξη νέων επιθετικών όπλων και απαίτησε την απομάκρυνση όσων βρίσκονταν ήδη στο νησί.

Παράλληλα, έστειλε ένα ακόμη πιο επικίνδυνο μήνυμα στη Μόσχα: οποιαδήποτε πυρηνική επίθεση από την Κούβα εναντίον οποιουδήποτε κράτους του δυτικού ημισφαιρίου θα θεωρούνταν επίθεση της Σοβιετικής Ένωσης εναντίον των ΗΠΑ και θα προκαλούσε πλήρη αμερικανική απάντηση.

Για πρώτη φορά, οι πολίτες κατάλαβαν το μέγεθος της κρίσης.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες επικράτησε έντονη ανησυχία. Ο Ψυχρός Πόλεμος δεν ήταν πλέον μια αφηρημένη γεωπολιτική αντιπαράθεση. Η πιθανότητα πυρηνικής σύγκρουσης είχε μεταφερθεί σχεδόν στην πόρτα των Αμερικανών.

Τις επόμενες ημέρες, η κατάσταση έγινε ακόμη πιο επικίνδυνη.

Σοβιετικά πλοία κατευθύνονταν προς την Κούβα, ενώ αμερικανικά πολεμικά πλοία περίμεναν στη ζώνη της «καραντίνας». Ένα λάθος, ένας λανθασμένος υπολογισμός ή μια εντολή που θα ερμηνευόταν διαφορετικά μπορούσε να προκαλέσει ένοπλη σύγκρουση ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις.

Στις 24 Οκτωβρίου, αρκετά σοβιετικά πλοία επιβράδυναν, άλλαξαν πορεία ή επέστρεψαν πριν φτάσουν στη γραμμή του αμερικανικού κλοιού. Ήταν η πρώτη ένδειξη ότι υπήρχε ακόμη περιθώριο για διπλωματική λύση.

Η κρίση, ωστόσο, δεν είχε τελειώσει.

Οι εργασίες στις πυραυλικές εγκαταστάσεις στην Κούβα συνεχίζονταν και η αμερικανική στρατιωτική ηγεσία προετοιμαζόταν για το ενδεχόμενο πολέμου. Οι αμερικανικές δυνάμεις έφθασαν σε DEFCON 2, επίπεδο συναγερμού ένα βήμα πριν από το μέγιστο.

Η πιο επικίνδυνη στιγμή ήρθε στις 27 Οκτωβρίου.

Ένα αμερικανικό U-2 καταρρίφθηκε πάνω από την Κούβα και ο πιλότος του, Ρούντολφ Άντερσον, σκοτώθηκε. Η στρατιωτική ηγεσία μπορούσε πλέον να απαιτήσει αντίποινα. Ο Κένεντι, όμως, επέλεξε να μην απαντήσει στρατιωτικά, γνωρίζοντας ότι μια αμερικανική επίθεση θα μπορούσε να προκαλέσει αλυσιδωτή αντίδραση.

Παράλληλα εξελισσόταν μια εξαιρετικά λεπτή διπλωματική διαπραγμάτευση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και τη Μόσχα.

Ο Σοβιετικός ηγέτης Nikita Khrushchev πρότεινε την απομάκρυνση των πυραύλων από την Κούβα με αντάλλαγμα αμερικανική δέσμευση ότι οι ΗΠΑ δεν θα εισέβαλλαν στο νησί. Στη συνέχεια πρόσθεσε ακόμη μία απαίτηση: να απομακρυνθούν οι αμερικανικοί πυρηνικοί πύραυλοι Jupiter από την Τουρκία.

Τελικά επιτεύχθηκε συμβιβασμός.

Στις 28 Οκτωβρίου, ο Χρουστσόφ ανακοίνωσε ότι η Σοβιετική Ένωση θα αποσυναρμολογούσε και θα απομάκρυνε τα επιθετικά όπλα από την Κούβα. Οι ΗΠΑ δεσμεύθηκαν δημόσια ότι δεν θα εισέβαλλαν στο νησί, ενώ σε ξεχωριστή και μη δημόσια συνεννόηση συμφώνησαν να απομακρύνουν αργότερα τους πυραύλους Jupiter από την Τουρκία.

Ο κόσμος είχε αποφύγει τον πυρηνικό πόλεμο.

Όμως η Κρίση των Πυραύλων της Κούβας άφησε βαθύ αποτύπωμα και στις δύο υπερδυνάμεις. Έδειξε πόσο εύκολα η πυρηνική αποτροπή μπορούσε να μετατραπεί σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση και πόσο σημαντική ήταν η άμεση επικοινωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Μόσχας.

Τον επόμενο χρόνο δημιουργήθηκε η περίφημη απευθείας γραμμή επικοινωνίας ανάμεσα στις δύο πρωτεύουσες, ενώ ΗΠΑ, ΕΣΣΔ και Βρετανία υπέγραψαν τη Συνθήκη Μερικής Απαγόρευσης των Πυρηνικών Δοκιμών.

Η 22α Οκτωβρίου 1962 παραμένει έτσι μία από τις σημαντικότερες ημερομηνίες του Ψυχρού Πολέμου.

Ήταν η ημέρα που μια μυστική αντιπαράθεση έγινε δημόσια και ολόκληρος ο πλανήτης συνειδητοποίησε ότι δύο υπερδυνάμεις διέθεταν πλέον τη δυνατότητα να προκαλέσουν καταστροφή χωρίς ιστορικό προηγούμενο.

Και για έξι ακόμη ημέρες, κανείς δεν μπορούσε να γνωρίζει με βεβαιότητα αν η κρίση θα τελείωνε με μια συμφωνία — ή με πυρηνικά όπλα.