Άμπερφαν: Η τραγωδία με τα 116 νεκρά παιδιά που σημάδεψε τη βασίλισσα Ελισάβετ πριν από 60 χρόνια

Εξήντα χρόνια συμπληρώνονται από την τραγωδία στο Άμπερφαν της Ουαλίας, όταν τεράστιος όγκος απορριμμάτων από ανθρακωρυχείο καταπλάκωσε ένα δημοτικό σχολείο και γειτονικά σπίτια, προκαλώντας τον θάνατο 144 ανθρώπων, εκ των οποίων οι 116 ήταν παιδιά.

Η καταστροφή σημειώθηκε στις 21 Οκτωβρίου 1966 και συγκλόνισε ολόκληρη τη Βρετανία.

Ανάμεσα σε όσους επηρεάστηκαν βαθιά από τα γεγονότα ήταν και η βασίλισσα Ελισάβετ Β΄, η οποία επισκέφθηκε το χωριό οκτώ ημέρες μετά την τραγωδία.

Πώς συνέβη η καταστροφή

Το πρωί εκείνης της Παρασκευής, ένας τεράστιος σωρός απορριμμάτων από ανθρακωρυχείο άρχισε να υποχωρεί έπειτα από εβδομάδες έντονων βροχοπτώσεων.

Οι υπεύθυνοι του ορυχείου ενημερώθηκαν στις 9:00, καθώς δεν υπήρχαν τηλεφωνικές γραμμές στο βουνό και ένας εργαζόμενος χρειάστηκε να μεταβεί ο ίδιος για να τους ειδοποιήσει.

Μόλις 15 λεπτά αργότερα, ο σωρός υπ’ αριθμόν 7 κατέρρευσε, απελευθερώνοντας περίπου 150.000 τόνους λάσπης και απορριμμάτων.

Η μάζα κινήθηκε προς το δημοτικό σχολείο Παντγκλας, όπου βρίσκονταν περίπου 240 παιδιά και οι δάσκαλοί τους, ενώ επλήγησαν και 19 σπίτια στην οδό Μόι.

Ο απολογισμός ήταν τραγικός: 144 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, ανάμεσά τους 116 μαθητές.

Το παιδί που επέζησε κάτω από τα συντρίμμια

Ανάμεσα στους επιζώντες ήταν ο Τζεφ Έντουαρντς, ο οποίος ήταν μόλις οκτώ ετών. Εκείνο το πρωί είχε πάει στο σχολείο μαζί με τον καλύτερό του φίλο, έχοντας προηγουμένως σταματήσει σε ένα κατάστημα για να αγοράσει γλυκά.

Την ώρα της κατάρρευσης, τακτοποιούσε βιβλία σε ένα ράφι όταν άκουσε έναν δυνατό θόρυβο.

Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, η αίθουσα βυθίστηκε στο σκοτάδι και ο ίδιος βρέθηκε παγιδευμένος κάτω από τα συντρίμμια, με ένα θρανίο πιεσμένο στην κοιλιά του και ένα νεκρό κορίτσι ακουμπισμένο στον ώμο του.

Ένας μικρός θύλακας αέρα τού επέτρεψε να αναπνέει μέχρι να φτάσουν οι διασώστες. Οι πυροσβέστες εντόπισαν τα ξανθά μαλλιά του και άρχισαν να απομακρύνουν τα υλικά που τον κάλυπταν.

Ο Τζεφ ανασύρθηκε τελικά ζωντανός από τον πυροσβέστη Ρόι Τόμας και ήταν το τελευταίο παιδί που διασώθηκε ζωντανό.

Παρότι τα σωματικά τραύματά του επουλώθηκαν, οι ψυχολογικές συνέπειες της καταστροφής τον συνόδευσαν για δεκαετίες. Ο ίδιος έχει μιλήσει για την ενοχή του επιζώντα και για το πόσο δύσκολο είναι να κατανοήσει κανείς γιατί σώθηκε, ενώ άλλα παιδιά δεν είχαν την ίδια τύχη.

Η επίσκεψη της Ελισάβετ και οι ευθύνες

Η βασίλισσα Ελισάβετ επισκέφθηκε το Άμπερφαν οκτώ ημέρες μετά την καταστροφή. Η καθυστέρηση αυτή έχει περιγραφεί ως μία από τις μεγαλύτερες μεταμέλειες της μακράς βασιλείας της.

Ο πρώην γραμματέας της, λόρδος Τσάρτερις, είχε αναφέρει ότι θεωρούσε πως της είχε δώσει λανθασμένη συμβουλή, προτείνοντάς της να περιμένει μέχρι να υποχωρήσει το αρχικό σοκ.

Κατά την επίσκεψή της, οι κάτοικοι την υποδέχθηκαν με σεβασμό. Μία από τις στιγμές που θυμάται ο Τζεφ Έντουαρντς ήταν όταν η εγγονή του δημοτικού συμβούλου Τζιμ Γουίλιαμς προσέφερε στη μονάρχη ένα μπουκέτο εκ μέρους των παιδιών που είχαν επιζήσει.

Η εθνική έρευνα που ακολούθησε απέδωσε την ευθύνη στο Εθνικό Συμβούλιο Άνθρακα για την αποτυχία ασφαλούς διαχείρισης των απορριμμάτων. Ωστόσο, κανείς δεν διώχθηκε ποινικά ούτε υποβιβάστηκε μετά την τραγωδία.

Οι κίνδυνοι που εξακολουθούν να υπάρχουν

Έξι δεκαετίες μετά, η ασφάλεια των παλιών αποθέσεων άνθρακα εξακολουθεί να αποτελεί ζήτημα για την Ουαλία.

Στην περιοχή καταγράφονται 2.589 ανενεργές αποθέσεις, εκατοντάδες από τις οποίες έχουν χαρακτηριστεί υψηλού κινδύνου, ενώ περισσότερα από 130.000 νοικοκυριά βρίσκονται κοντά σε τέτοιες τοποθεσίες.

Τον Νοέμβριο του 2024, η καταιγίδα Μπερτ προκάλεσε διάβρωση σε παλιά απόθεση άνθρακα στο Κουμτιλέρι, με αποτέλεσμα κάτοικοι να χρειαστεί να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.

Η βρετανική κυβέρνηση ανακοίνωσε χρηματοδότηση 25 εκατομμυρίων λιρών για την ασφάλεια των αποθέσεων το 2025-2026 και επιπλέον 39,3 εκατομμυρίων λιρών ετησίως έως το 2029.

Ο Τζεφ Έντουαρντς συνέβαλε, παράλληλα, σε πρωτοβουλίες για τη στήριξη των νέων και της κοινότητάς του, η οποία αντιμετώπισε τις επόμενες δεκαετίες προβλήματα ανεργίας και χρήσης αλκοόλ και ναρκωτικών.

Τον Απρίλιο του 2026, ο βασιλιάς Κάρολος Γ΄ τού απένειμε το παράσημο OBE για την προσφορά του στους επιζώντες καταστροφών, στη φιλανθρωπία και στην κοινότητα.

Με αφορμή την 60ή επέτειο, δόθηκαν στη δημοσιότητα αρχειακές φωτογραφίες και έγγραφα από την Πυροσβεστική και την Υπηρεσία Διάσωσης της Νότιας Ουαλίας. Οι εκδηλώσεις μνήμης επαναφέρουν στο προσκήνιο μια καταστροφή που σημάδεψε μια ολόκληρη γενιά και άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα στη βρετανική κοινωνία, αλλά και στη βασίλισσα Ελισάβετ.