Νέα μελέτη: Πριν από 30.000 χρόνια η Ευρώπη ήταν πιο συνδεδεμένη απ’ όσο πιστεύαμε έως σήμερα

Οι άνθρωποι που ζούσαν στην Ευρώπη πριν από περίπου 30.000 χρόνια φαίνεται πως είχαν περισσότερες επαφές μεταξύ τους απ’ όσες εκτιμούσαν μέχρι σήμερα οι επιστήμονες.

Παρά τις χαμηλές θερμοκρασίες και την επέκταση των παγετώνων, ομάδες που κατοικούσαν σε απομακρυσμένες περιοχές μετακινούνταν, συναντιούνταν και αντάλλασσαν γενετικό υλικό, διαμορφώνοντας ένα σύνθετο δίκτυο πληθυσμιακών σχέσεων.

Αυτό προκύπτει από διεθνή μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Science Advances, με συντονισμό από το Πανεπιστήμιο της Βιέννης και τη συμμετοχή ερευνητών του Πανεπιστημίου Σαπιέντσα της Ρώμης.

Οι επιστήμονες συνδύασαν αναλύσεις αρχαίου DNA από ανθρώπινα λείψανα με γενετικό υλικό που ανακτήθηκε από ιζήματα σπηλαίων. Η προσέγγιση αυτή επιτρέπει τη μελέτη της παρουσίας και των σχέσεων αρχαίων ανθρώπινων ομάδων ακόμη και σε περιοχές όπου δεν έχουν διασωθεί κατάλληλα ανθρώπινα οστά.

Η έρευνα επικεντρώθηκε στον Γραβετιανό πολιτισμό, ο οποίος αναπτύχθηκε στην Ευρώπη κατά την Ανώτερη Παλαιολιθική περίοδο, πριν από περίπου 34.000 έως 25.000 χρόνια.

Τρεις αρχαιολογικές θέσεις αποκαλύπτουν τις μετακινήσεις των ανθρώπων

Τα νέα γενετικά δεδομένα προέρχονται από τρία άτομα που εντοπίστηκαν σε σημαντικές αρχαιολογικές θέσεις: στο Ιστουρίτζ της νοτιοδυτικής Γαλλίας, στο Τσουφίν της βόρειας Ισπανίας και στο Οστούνι της Απουλίας, στη νότια Ιταλία.

Η σύγκριση του DNA τους έδειξε ότι οι πληθυσμοί της Ευρώπης πριν από το Τελευταίο Μέγιστο των Παγετώνων παρουσίαζαν μεγαλύτερη γενετική ποικιλομορφία και πιο σύνθετες σχέσεις από όσες είχαν υποδείξει προηγούμενες ανασυνθέσεις.

Ειδικότερα, τα ευρήματα υποδεικνύουν επαφές και επιμειξίες ανάμεσα σε ομάδες της δυτικής Ευρώπης και πληθυσμούς με γενετικές καταβολές που συνδέονται με την κεντρική και την ανατολική Ευρώπη. Η εικόνα που διαμορφώνεται δεν παραπέμπει σε απομονωμένες κοινότητες, αλλά σε πληθυσμούς που διατηρούσαν δεσμούς παρά τις μεγάλες αποστάσεις.

Οστούνι: Το DNA μιας μητέρας και του αγέννητου παιδιού της

Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τάφος Οστούνι 1 στην Απουλία της νότιας Ιταλίας. Εκεί βρέθηκαν τα λείψανα μιας γυναίκας που έζησε πριν από περίπου 28.000 χρόνια, καθώς και του εμβρύου που κυοφορούσε, το οποίο έχει καταγραφεί ως Οστούνι 1β.

Οι νέες γενετικές αναλύσεις επιβεβαίωσαν ότι το έμβρυο ήταν παιδί της γυναίκας. Η σύγκριση του γενετικού υλικού μητέρας και παιδιού έδωσε επίσης έμμεσες ενδείξεις για την καταγωγή του πατέρα.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, ο πατέρας πιθανότατα ανήκε σε πληθυσμό με γενετικά χαρακτηριστικά παρόμοια με εκείνα της μητέρας. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν εντόπισαν ενδείξεις στενής συγγένειας μεταξύ των δύο γονέων, παρά το σχετικά μικρό μέγεθος των πληθυσμών εκείνης της περιόδου.

Η συγκεκριμένη περίπτωση προσφέρει ένα σπάνιο παράθυρο στις οικογενειακές και δημογραφικές σχέσεις της προϊστορίας.

Η Ιβηρική Χερσόνησος ως καταφύγιο από τους παγετώνες

Ένα ακόμα σημαντικό εύρημα αφορά την Ιβηρική Χερσόνησο. Η ανάλυση αρχαίου DNA από ιζήματα σπηλαίων στην Κανταβρία οδήγησε τους ερευνητές στην εκτίμηση ότι ένας ανθρώπινος πληθυσμός παρέμεινε στην περιοχή για διάστημα μεγαλύτερο των 12.000 ετών.

Η περιοχή φαίνεται ότι προσέφερε καταφύγιο σε περιόδους ιδιαίτερα δυσμενών κλιματικών συνθηκών, όταν μεγάλα τμήματα της Ευρώπης επηρεάζονταν από την επέκταση των πάγων.

Η μακρόχρονη ανθρώπινη παρουσία στην περιοχή βοηθά τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα τον ρόλο που διαδραμάτισαν οι νότιες και δυτικές περιοχές της ηπείρου στη διατήρηση των πληθυσμών και στη συνέχειά τους κατά τις μεγάλες κλιματικές μεταβολές.

Ιστουρίτζ: Ένα πιθανό σημείο συνάντησης διαφορετικών ομάδων

Σημαντικά στοιχεία προέκυψαν και από το σπήλαιο Ιστουρίτζ, στη νοτιοδυτική Γαλλία, έναν από τους γνωστούς αρχαιολογικούς χώρους της ευρωπαϊκής προϊστορίας.

Η ανάλυση του γονιδιώματος μιας γυναίκας που έζησε πριν από περίπου 30.000 χρόνια αποκάλυψε έναν συνδυασμό γενετικών χαρακτηριστικών, ο οποίος, σύμφωνα με τους ερευνητές, ενδέχεται να συνδέεται με μετακινήσεις ανθρώπινων ομάδων σε μεγάλες αποστάσεις.

Τα αποτελέσματα ενισχύουν την υπόθεση ότι το Ιστουρίτζ μπορεί να αποτελούσε τόπο συνάντησης πληθυσμών από διαφορετικές περιοχές της Ευρώπης. Παράλληλα, δείχνουν ότι οι μετακινήσεις της Παλαιολιθικής περιόδου ήταν περίπλοκες και δεν μπορούν να περιγραφούν με βάση αυστηρά γεωγραφικά όρια.

Συνολικά, η μελέτη σκιαγραφεί μια Ευρώπη όπου οι άνθρωποι μετακινούνταν, συναντιούνταν και διατηρούσαν γενετικούς δεσμούς ακόμη και σε περιόδους ακραίων κλιματικών συνθηκών.

Στην έρευνα συμμετείχαν επιστήμονες από διάφορα τμήματα και ερευνητικές μονάδες του Πανεπιστημίου Σαπιέντσα της Ρώμης, μεταξύ των οποίων τα Τμήματα Ιστορίας, Ανθρωπολογίας, Θρησκειών, Τεχνών και Θεαμάτων, Οδοντιατρικών και Γναθοπροσωπικών Επιστημών και Περιβαλλοντικής Βιολογίας, καθώς και το Ιταλικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών.