Το ζώο που μπορεί να κοιμάται ενώ συνεχίζει να κινείται

Για έναν άνθρωπο ο ύπνος σημαίνει συνήθως ότι σταματάμε τις περισσότερες δραστηριότητες, ξαπλώνουμε και χάνουμε για αρκετές ώρες την άμεση επαφή με το περιβάλλον.

Για ένα δελφίνι αυτό θα μπορούσε να αποδειχθεί μοιραίο.

Τα δελφίνια πρέπει να ανεβαίνουν στην επιφάνεια για να αναπνεύσουν. Σε αντίθεση με τον άνθρωπο, η αναπνοή τους απαιτεί μεγαλύτερο βαθμό συνειδητού ελέγχου. Αν ολόκληρος ο εγκέφαλός τους κοιμόταν βαθιά όπως ο δικός μας, θα υπήρχε κίνδυνος να μην επιστρέψουν εγκαίρως στην επιφάνεια.

Η λύση που ανέπτυξε η εξέλιξη είναι εκπληκτική: κοιμάται μόνο το ένα ημισφαίριο του εγκεφάλου κάθε φορά.

Το φαινόμενο ονομάζεται μονοημισφαιρικός ύπνος. Όταν κοιμάται το ένα μέρος του εγκεφάλου, το άλλο παραμένει αρκετά ενεργό ώστε το ζώο να συνεχίζει να αναπνέει, να διατηρεί επαφή με το περιβάλλον και να αντιλαμβάνεται πιθανούς κινδύνους.

Ακόμη και τα μάτια ακολουθούν αυτή την εναλλαγή. Το ένα μπορεί να παραμένει κλειστό ενώ το άλλο είναι ανοιχτό, ανάλογα με το ποιο ημισφαίριο βρίσκεται σε κατάσταση ύπνου.

Τα δελφίνια μπορούν έτσι να ξεκουράζονται ενώ παραμένουν σχεδόν ακίνητα στην επιφάνεια ή ενώ κολυμπούν αργά και σταθερά.

Ανάλογες μορφές ύπνου έχουν παρατηρηθεί και σε άλλα θαλάσσια θηλαστικά και σε ορισμένα είδη πτηνών. Για ένα ζώο που πρέπει να βρίσκεται σε συνεχή επαγρύπνηση ή να κινείται για μεγάλα χρονικά διαστήματα, το να «κλείσει» ολόκληρος ο εγκέφαλος θα ήταν εξελικτικά επικίνδυνο.

Ο άνθρωπος δεν διαθέτει αυτή τη δυνατότητα. Αν προσπαθήσει να παραμείνει λειτουργικός ενώ κοιμάται, το αποτέλεσμα είναι απλώς υπνηλία, μικροΰπνοι και μειωμένη απόδοση.

Για το δελφίνι, όμως, αποτελεί φυσιολογική καθημερινότητα.

Κοιμάται, αναπνέει, παρακολουθεί το περιβάλλον και συνεχίζει να κινείται – όλα σχεδόν ταυτόχρονα.