Η πρώτη φωτογραφία στην ιστορία που αποτύπωσε ανθρώπους: Ο λούστρος και ο πελάτης του στο Παρίσι

Ένας λούστρος και ο πελάτης του, σε μια γωνιά του Παρισιού, έγιναν χωρίς να το γνωρίζουν οι πρώτοι άνθρωποι που καταγράφηκαν σε φωτογραφία.

Η ιστορική λήψη πραγματοποιήθηκε το 1838 από τον Γάλλο εφευρέτη Λουί Νταγκέρ και αποτυπώνει μια στιγμή της καθημερινότητας που έμελλε να σηματοδοτήσει μια νέα εποχή στην ιστορία της εικόνας.

Η φωτογραφία, γνωστή ως «Άποψη της Λεωφόρου του Ναού», τραβήχτηκε από το παράθυρο του εργαστηρίου του Νταγκέρ, σε έναν όροφο πάνω από τον δρόμο.

Εκείνη την εποχή, η φωτογραφική διαδικασία απαιτούσε αρκετά λεπτά έκθεσης, με αποτέλεσμα οι κινούμενοι άνθρωποι και τα οχήματα να μην αφήνουν αποτύπωμα στην εικόνα.

Έτσι, παρότι η λεωφόρος ήταν γεμάτη ζωή, στην τελική φωτογραφία διακρίνονται μόνο δύο μικρές ανθρώπινες φιγούρες: ένας άνδρας που γυαλίζει παπούτσια και ο πελάτης του, οι οποίοι παρέμειναν ακίνητοι για αρκετή ώρα.

Ο ιστορικός γρίφος της τοποθεσίας

Σχεδόν 200 χρόνια μετά τη λήψη, το ακριβές σημείο από το οποίο φωτογράφισε ο Νταγκέρ εντοπίστηκε έπειτα από μια σύνθετη έρευνα τριών κινηματογραφιστών: του Μαξιμιλιάν Βαν Άρτρικ, του Άξελ Ντάνιελσον και του Κάλε Μπούμαν.

Οι τρεις δημιουργοί είχαν χρησιμοποιήσει τη φωτογραφία στο ντοκιμαντέρ τους «Και ο βασιλιάς είπε: Τι φανταστική μηχανή», που κυκλοφόρησε το 2023 και βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Σάντανς. Η ενασχόλησή τους με την εικόνα τούς οδήγησε να αναζητήσουν την ακριβή θέση στην οποία βρίσκονταν οι δύο Παριζιάνοι.

Η αναζήτηση αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη, καθώς η περιοχή έχει αλλάξει ριζικά μέσα στους δύο τελευταίους αιώνες.

Το σημείο που απεικονίζεται στη φωτογραφία βρίσκεται σήμερα κάτω από την Πλατεία της Δημοκρατίας, η οποία διαμορφώθηκε στα μέσα της δεκαετίας του 1850, στο πλαίσιο των μεγάλων πολεοδομικών παρεμβάσεων του βαρόνου Οσμάν.

Για να λύσουν τον γρίφο, οι κινηματογραφιστές χρησιμοποίησαν τρισδιάστατη σάρωση της σημερινής πλατείας και της Λεωφόρου του Ναού, ενώ παράλληλα συγκέντρωσαν ιστορικούς χάρτες, χαρακτικά, γκραβούρες και πίνακες που απεικόνιζαν την περιοχή όπως ήταν το 1838.

Στη συνέχεια, παρέδωσαν το υλικό σε δύο διαφορετικά αρχιτεκτονικά γραφεία, τα οποία εργάστηκαν ανεξάρτητα. Οι δύο ομάδες κατέληξαν σε σημεία που απείχαν μόλις 1,8 μέτρα μεταξύ τους. Οι ερευνητές επέλεξαν τελικά μια ενδιάμεση θέση, όπου τοποθετήθηκε αναμνηστική μπρούντζινη πλάκα.

Η περιπετειώδης τύχη της πρωτότυπης φωτογραφίας

Ένα ακόμη εμπόδιο για την έρευνα ήταν η κατάσταση στην οποία διασώζεται η ιστορική εικόνα. Η φωτογραφία που γνωρίζουμε σήμερα βασίζεται κυρίως σε αντίγραφο που δημιουργήθηκε το 1937 από τον Μπόμοντ Νιούχολ, επιμελητή του Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης.

Η αυθεντική φωτογραφική πλάκα είχε σταλεί από τον Νταγκέρ το 1839 στον βασιλιά της Βαυαρίας, Λουδοβίκο Α΄. Ωστόσο, υπέστη σοβαρές ζημιές κατά τους συμμαχικούς βομβαρδισμούς του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.

Οι τρεις κινηματογραφιστές συνεχίζουν πλέον την αναζήτηση ενός αρνητικού, το οποίο ενδέχεται να διασώζει περισσότερες λεπτομέρειες από εκείνες που είναι ορατές στη φθαρμένη εικόνα.

Μια φωτογραφία που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο

Για τον Μαξιμιλιάν Βαν Άρτρικ, η τοποθέτηση της πλάκας δεν αποτελεί απλώς έναν φόρο τιμής σε δύο άγνωστους ανθρώπους που βρέθηκαν μπροστά στον φακό του Νταγκέρ.

Όπως δήλωσε στο Γαλλικό Ραδιόφωνο, η φωτογραφία είναι συναρπαστική επειδή σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας εποχής, ενώ η σχεδόν άδεια λεωφόρος και οι δύο μικροσκοπικές φιγούρες δημιουργούν μια ιδιαίτερα ποιητική εικόνα.

Ο ίδιος βλέπει στην ιστορική λήψη και μια υπενθύμιση ότι κάθε γενιά έρχεται αντιμέτωπη με τεχνολογικές αλλαγές που μεταμορφώνουν την καθημερινότητα και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τον κόσμο.

Η εφεύρεση του Νταγκέρ άλλαξε τη μνήμη, την τέχνη και τη δυνατότητα καταγραφής της πραγματικότητας. Και δύο ανώνυμοι Παριζιάνοι, που απλώς έμειναν ακίνητοι για λίγα λεπτά σε έναν πολυσύχναστο δρόμο, απέκτησαν μια θέση στην ιστορία της φωτογραφίας.