Σήμερα οι αυτόματες πόρτες είναι τόσο συνηθισμένες ώστε δύσκολα μας εντυπωσιάζουν. Πλησιάζεις την είσοδο ενός καταστήματος, ένας αισθητήρας αντιλαμβάνεται την παρουσία σου και οι πόρτες ανοίγουν μόνες τους.
Κι όμως, η βασική ιδέα μιας πόρτας που ανοίγει χωρίς ανθρώπινο χέρι είχε εμφανιστεί ήδη πριν από περίπου δύο χιλιάδες χρόνια.
Πίσω από αυτή την εντυπωσιακή κατασκευή βρισκόταν ο Ήρων ο Αλεξανδρεύς, μαθηματικός και μηχανικός που έζησε στην ελληνιστική και ρωμαϊκή Αλεξάνδρεια. Ο Ήρων περιέγραψε δεκάδες μηχανισμούς που αξιοποιούσαν τον αέρα, το νερό, τον ατμό, τα αντίβαρα και την πίεση, δημιουργώντας συσκευές που για τους ανθρώπους της εποχής πρέπει να έμοιαζαν σχεδόν μαγικές.
Ανάμεσα στις εφευρέσεις που αποδίδονται στα έργα του ήταν και ένας μηχανισμός για το άνοιγμα των θυρών ενός ναού. Δεν υπήρχε φυσικά ηλεκτρονικός αισθητήρας ή ηλεκτρικό μοτέρ. Υπήρχε όμως ένα εξαιρετικά έξυπνο σύστημα στο οποίο η θερμότητα από τη φωτιά του βωμού έθετε σε κίνηση μια ολόκληρη αλυσίδα μηχανικών ενεργειών.
Όταν άναβε η φωτιά στον βωμό, ο αέρας μέσα σε ένα κλειστό δοχείο θερμαινόταν και διαστελλόταν. Η αυξημένη πίεση ανάγκαζε νερό να μετακινηθεί μέσω σωλήνα προς ένα άλλο δοχείο. Καθώς το δεύτερο δοχείο γέμιζε και γινόταν βαρύτερο, κατέβαινε προς τα κάτω και τραβούσε σχοινιά που ήταν συνδεδεμένα με τους άξονες των θυρών.
Οι πόρτες τότε άνοιγαν «μόνες τους».
Για έναν πιστό που βρισκόταν μπροστά στον ναό και δεν μπορούσε να δει τον μηχανισμό, το αποτέλεσμα θα ήταν εντυπωσιακό. Η φωτιά άναβε στον βωμό και λίγο αργότερα οι μεγάλες πόρτες άρχιζαν να κινούνται χωρίς κανείς να τις αγγίζει. Η τεχνολογία λειτουργούσε σχεδόν σαν μέρος της ίδιας της τελετουργίας.
Όταν η φωτιά έσβηνε, ο αέρας μέσα στο σύστημα κρύωνε και η πίεση μειωνόταν. Το νερό μπορούσε τότε να επιστρέψει στην αρχική του θέση και ένα αντίβαρο να προκαλέσει την αντίστροφη κίνηση, κλείνοντας ξανά τις πόρτες.
Ο Ήρων δεν περιορίστηκε σε αυτό. Περιέγραψε μηχανικά θέατρα, συσκευές που λειτουργούσαν με νομίσματα, μηχανισμούς παραγωγής ήχων και την περίφημη αιολόσφαιρα, μια συσκευή που περιστρεφόταν με τη δύναμη του ατμού και συχνά παρουσιάζεται ως μακρινός πρόγονος της ατμομηχανής.
Αυτό που κάνει τις αυτόματες πόρτες ιδιαίτερα εντυπωσιακές δεν είναι μόνο ότι κατασκευάστηκαν τόσο νωρίς. Είναι ότι στηρίζονταν σε αρχές που εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται στη μηχανική: μεταβολή πίεσης, μεταφορά υγρού, βάρος, τροχαλίες και ελεγχόμενη κίνηση.
Δεν γνωρίζουμε σε πόσους ναούς εφαρμόστηκε πράγματι το συγκεκριμένο σύστημα ούτε αν χρησιμοποιήθηκε ευρέως στην Αλεξάνδρεια. Η περιγραφή του μηχανισμού όμως διασώθηκε στα έργα του Ήρωνα και δείχνει πόσο εξελιγμένη μπορούσε να είναι η μηχανική σκέψη της εποχής.
Η Αλεξάνδρεια άλλωστε ήταν ένα από τα σημαντικότερα κέντρα επιστήμης του αρχαίου κόσμου, με μακρά παράδοση στα μαθηματικά, την αστρονομία και τη μηχανική.
Και έτσι, περίπου δύο χιλιετίες πριν εμφανιστούν οι ηλεκτρονικοί αισθητήρες στις εισόδους των καταστημάτων, μια φωτιά, λίγος αέρας, νερό και μερικά αντίβαρα μπορούσαν ήδη να κάνουν μια πόρτα να ανοίξει μόνη της.
Tο pronews.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο το οποίο είναι σχετικό με το θέμα στο οποίο αναφέρεται το άρθρο. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές και διατηρούμε το δικαίωμα να μην δημοσιεύουμε συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια όπου τα εντοπίζουμε. Σε κάθε περίπτωση ο καθένας φέρει την ευθύνη των όσων γράφει και το pronews.gr ουδεμία νομική ή άλλα ευθύνη φέρει.
Δικαίωμα συμμετοχής στη συζήτηση έχουν μόνο όσοι έχουν επιβεβαιώσει το email τους στην υπηρεσία disqus. Εάν δεν έχετε ήδη επιβεβαιώσει το email σας, μπορείτε να ζητήσετε να σας αποσταλεί νέο email επιβεβαίωσης από το disqus.com
Όποιος χρήστης της πλατφόρμας του disqus.com ενδιαφέρεται να αναλάβει διαχείριση (moderating) των σχολίων στα άρθρα του pronews.gr σε εθελοντική βάση, μπορεί να στείλει τα στοιχεία του και στοιχεία επικοινωνίας στο [email protected] και θα εξεταστεί άμεσα η υποψηφιότητά του.