Εσύ το ήξερες; – Το χαρακτηριστικό που μπορεί να αποκαλύψει ότι κάποιος σου λέει ψέματα

Μια μικρή καθυστέρηση πριν απαντήσει κάποιος σε μια ερώτηση μπορεί να κρύβει περισσότερα από όσα φαίνονται.

Σύμφωνα με νέα επιστημονική έρευνα, ο χρόνος που χρειάζεται ένας άνθρωπος για να δώσει μια απάντηση ενδέχεται να αποτελεί ένα από τα στοιχεία που σχετίζονται με την προσπάθειά του να πει ψέματα.

Αυτό συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλος καταβάλλει μεγαλύτερη προσπάθεια όταν κάποιος προσπαθεί να αποκρύψει την αλήθεια και να παρουσιάσει μια διαφορετική εκδοχή των γεγονότων.

Πρέπει να θυμηθεί τι πραγματικά συνέβη, να συγκρατήσει την αληθινή απάντηση και ταυτόχρονα να δημιουργήσει μια πειστική ιστορία χωρίς αντιφάσεις.

Η Susan Krauss Whitbourne, ομότιμη καθηγήτρια Ψυχολογικών και Εγκεφαλικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο της Μασαχουσέτης, παρουσιάζει σε άρθρο της στο Psychology Today τα ευρήματα έρευνας που εξετάζει τις γνωστικές και συναισθηματικές διεργασίες πίσω από την εξαπάτηση.

Γιατί ο εγκέφαλος δυσκολεύεται να πει ψέματα

Όταν κάποιος περιγράφει ένα πραγματικό γεγονός, ανακαλεί πληροφορίες από τη μνήμη του. Αντίθετα, όταν επιλέγει να πει ψέματα, πρέπει να διαχειριστεί περισσότερες διαδικασίες ταυτόχρονα.

Αρχικά ανακαλεί την αλήθεια, στη συνέχεια αποφασίζει να μην την αποκαλύψει, κατασκευάζει μια εναλλακτική εκδοχή και τελικά την παρουσιάζει στον συνομιλητή του. Παράλληλα, χρειάζεται να θυμάται τι έχει ήδη πει, ώστε να μην πέσει σε αντιφάσεις.

Η συγκεκριμένη διαδικασία περιγράφεται μέσα από τη θεωρία Activation-Decision-Construction-Action, η οποία αναλύει τα τέσσερα στάδια που προηγούνται και συνοδεύουν ένα ψέμα.

Το πείραμα με την εικονική κλοπή

Ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Marburg πραγματοποίησαν δύο πειράματα, στα οποία συμμετείχαν εθελοντές μέσης ηλικίας 22 και 26 ετών.

Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να εμπλακούν σε υποθετικά περιστατικά κλοπής: στο πρώτο αφορούσε ένα USB stick και στο δεύτερο το ποσό των 1.000 ευρώ. Στη συνέχεια απάντησαν σε ερωτήσεις σχετικά με τα περιστατικά, άλλοτε λέγοντας την αλήθεια και άλλοτε προσπαθώντας να αποκρύψουν όσα είχαν συμβεί.

Οι επιστήμονες μέτρησαν τον χρόνο αντίδρασης, τη νοητική προσπάθεια που απαιτούσε κάθε απάντηση και τα συναισθήματα των συμμετεχόντων.

Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι εθελοντές χρειάζονταν περισσότερο χρόνο για να πουν ψέματα απ’ ό,τι για να απαντήσουν με ειλικρίνεια. Επιπλέον, η διαδικασία της εξαπάτησης αξιολογήθηκε ως πιο απαιτητική νοητικά, ενώ συνοδεύτηκε από υψηλότερα επίπεδα φόβου, νευρικότητας και δυσφορίας.

Η καθυστέρηση που μπορεί να κινήσει υποψίες

Ένα από τα στοιχεία που προκύπτουν από τα ευρήματα είναι ότι η καθυστέρηση στην απάντηση μπορεί να σχετίζεται με την προσπάθεια του εγκεφάλου να οργανώσει μια ψεύτικη ιστορία.

Έτσι, ένας ασυνήθιστος δισταγμός ή μια παύση πριν από την απάντηση ενδέχεται να αποτελούν ενδείξεις αυξημένης νοητικής επεξεργασίας.

Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που αργεί να απαντήσει λέει ψέματα. Μπορεί να δυσκολεύεται να θυμηθεί μια λεπτομέρεια, να αισθάνεται άβολα ή απλώς να έχει έναν πιο αργό τρόπο ομιλίας.

Η συμπεριφορά ενός ανθρώπου χρειάζεται να αξιολογείται σε σχέση με τον συνηθισμένο τρόπο επικοινωνίας του. Μια αλλαγή στον χρόνο αντίδρασης μπορεί να έχει ενδιαφέρον, αλλά δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη εξαπάτησης.

Γιατί δεν αρκεί ένα μεμονωμένο σημάδι

Η προσπάθεια να αποκρύψει κάποιος την αλήθεια μπορεί να συνοδεύεται και από συναισθηματική πίεση. Ο φόβος μήπως αποκαλυφθεί, η νευρικότητα και η ενοχή προσθέτουν επιπλέον δυσκολία στη διαδικασία.

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν άνθρωποι που καταφέρνουν να ελέγχουν καλύτερα τις αντιδράσεις τους και να παρουσιάζουν μια ψεύτικη ιστορία με μεγαλύτερη άνεση.

Επομένως, ούτε ένα βλέμμα ούτε μια κίνηση ούτε μια καθυστέρηση στην απάντηση μπορούν να αποκαλύψουν με βεβαιότητα ένα ψέμα.

Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η εξαπάτηση απαιτεί περισσότερη γνωστική προσπάθεια από την ειλικρινή απάντηση. Αυτή η επιπλέον προσπάθεια μπορεί κάποιες φορές να γίνει αντιληπτή στον τρόπο με τον οποίο κάποιος μιλά, χωρίς όμως να αποτελεί αλάνθαστο τρόπο εντοπισμού ενός ψεύτη.