Η «ασθένεια του ύπνου»: Το ιατρικό μυστήριο που παραμένει άλυτο έναν αιώνα μετά

Η ληθαργική εγκεφαλίτιδα, γνωστή και ως «ασθένεια του ύπνου», παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα ιατρικά μυστήρια του 20ού αιώνα, με την επιστημονική κοινότητα να μην έχει καταλήξει σε οριστικές απαντήσεις για την προέλευση και τους μηχανισμούς της.

Η νόσος εμφανίστηκε την περίοδο 1917–1930 και εξαπλώθηκε σε πολλές χώρες του κόσμου, σε μια χρονική συγκυρία που συνέπεσε με την πανδημία της ισπανικής γρίπης.

Υπολογίζεται ότι προκάλεσε τον θάνατο περίπου 500.000 ανθρώπων, ενώ σε χιλιάδες άλλους άφησε σοβαρές και μόνιμες νευρολογικές βλάβες.

Η κλινική εικόνα της ληθαργικής εγκεφαλίτιδας ήταν ιδιαίτερα απρόβλεπτη.

Σε ορισμένους ασθενείς προκαλούσε έντονη υπνηλία και παρατεταμένες περιόδους ακινησίας, ενώ σε άλλες περιπτώσεις εμφανίζονταν υπερκινητικότητα, ψυχικές διαταραχές και σοβαρές εγκεφαλικές δυσλειτουργίες.

Η πορεία της νόσου διέφερε σημαντικά από ασθενή σε ασθενή, γεγονός που δυσχέρανε εξαρχής την κατανόησή της.

Η πρώτη καταγραφή της έγινε το 1917 από τον Αυστριακό νευρολόγο Constantin von Economo, ο οποίος περιέγραψε ένα σύνολο περιστατικών με κοινά νευρολογικά χαρακτηριστικά αλλά διαφορετική εξέλιξη.

Όπως ανέφερε, οι ασθενείς εμφάνιζαν αρχικά πονοκεφάλους, έντονη κόπωση και γενική αδιαθεσία, πριν οδηγηθούν σε βαθιά υπνηλία που μπορούσε να διαρκέσει από ημέρες έως και μήνες.

Παρά τις δεκαετίες έρευνας, η αιτιολογία της νόσου παραμένει ασαφής.

Έχουν διατυπωθεί θεωρίες που τη συνδέουν με ιογενείς λοιμώξεις, αυτοάνοσες αντιδράσεις ή επιπλοκές της ισπανικής γρίπης, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί κάποια ως οριστική εξήγηση.

Το μυστήριο γύρω από τη ληθαργική εγκεφαλίτιδα συνεχίζει να απασχολεί την επιστημονική κοινότητα, καθώς δεν αποκλείεται η πιθανότητα εμφάνισης παρόμοιων φαινομένων στο μέλλον, γεγονός που καθιστά τη μελέτη της ιδιαίτερα σημαντική ακόμη και έναν αιώνα μετά την πρώτη της καταγραφή.