Έλλειψη σιδήρου: Νέα όρια στη φερριτίνη αλλάζουν τη διάγνωση – Ποιοι πρέπει να ελεγχθούν

Η έλλειψη σιδήρου αποτελεί μία από τις συχνότερες διατροφικές ανεπάρκειες παγκοσμίως, επηρεάζοντας περίπου έναν στους τρεις ανθρώπους.

Παρά το γεγονός ότι μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, χιλιάδες περιστατικά παραμένουν αδιάγνωστα για μήνες ή ακόμη και χρόνια, καθώς τα συμπτώματα συχνά είναι ήπια και συγχέονται με εκείνα άλλων καταστάσεων.

Σε παγκόσμιο επίπεδο, εκτιμάται ότι περίπου 2 δισεκατομμύρια άνθρωποι αντιμετωπίζουν έλλειψη σιδήρου, ενώ στις ΗΠΑ υπολογίζεται ότι επηρεάζονται περίπου 10 εκατομμύρια ενήλικες. Σύμφωνα με την Αμερικανική Αιματολογική Εταιρεία (ASH), η περιορισμένη εφαρμογή ελέγχων και οι διαφορές στα εργαστηριακά όρια ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα να μην εντοπίζεται μεγάλο ποσοστό των περιστατικών σε ομάδες υψηλού κινδύνου.

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, η ASH δημοσίευσε νέες κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση της έλλειψης σιδήρου, οι οποίες παρουσιάστηκαν στο περιοδικό Blood Advances το 2026. Το θέμα αναδείχθηκε και από το JAMA στις 23 Οκτωβρίου 2026, με έμφαση στην ανάγκη ενιαίων κριτηρίων και στον περιορισμό των χαμένων διαγνώσεων.

Γιατί είναι σημαντικός ο σίδηρος για τον οργανισμό

Ο σίδηρος είναι απαραίτητος για την παραγωγή της αιμοσφαιρίνης, της πρωτεΐνης που βρίσκεται στα ερυθρά αιμοσφαίρια και μεταφέρει οξυγόνο σε όλο το σώμα. Συμβάλλει επίσης στη φυσιολογική λειτουργία του εγκεφάλου, των μυών και του ανοσοποιητικού συστήματος, ενώ συνδέεται με την υγεία του δέρματος, των μαλλιών και των νυχιών.

Το μεγαλύτερο μέρος των αποθεμάτων σιδήρου αποθηκεύεται με τη μορφή φερριτίνης. Η μέτρησή της στο αίμα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τρόπους εκτίμησης των αποθεμάτων του οργανισμού.

Η ανεπάρκεια αναπτύσσεται σταδιακά. Αρχικά εξαντλούνται οι αποθήκες σιδήρου, ενώ η αιμοσφαιρίνη μπορεί να παραμένει σε φυσιολογικά επίπεδα. Αν η κατάσταση συνεχιστεί, επηρεάζεται η παραγωγή των ερυθρών αιμοσφαιρίων και μπορεί να εμφανιστεί σιδηροπενική αναιμία.

Αυτό σημαίνει ότι η έλλειψη σιδήρου μπορεί να υπάρχει ακόμη και χωρίς αναιμία, προκαλώντας συμπτώματα που επηρεάζουν την καθημερινότητα.

Ποιοι έχουν αυξημένο κίνδυνο

Η απώλεια αίματος αποτελεί μία από τις βασικότερες αιτίες της έλλειψης σιδήρου. Ωστόσο, σημαντικό ρόλο παίζουν και οι αυξημένες ανάγκες του οργανισμού, η ανεπαρκής πρόσληψη μέσω της διατροφής και οι διαταραχές απορρόφησης.

Στις ομάδες που διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο περιλαμβάνονται:

• Γυναίκες με έντονη ή παρατεταμένη έμμηνο ρύση, καθώς και έγκυοι και θηλάζουσες, λόγω των αυξημένων αναγκών σε σίδηρο.
• Βρέφη, μικρά παιδιά και έφηβοι, εξαιτίας της γρήγορης ανάπτυξης.
• Άνδρες και γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση, στους οποίους η ανεπάρκεια μπορεί να σχετίζεται με χρόνια απώλεια αίματος από το πεπτικό σύστημα.
• Άτομα με προβλήματα απορρόφησης, όπως όσοι πάσχουν από κοιλιοκάκη, φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ή ατροφική γαστρίτιδα, καθώς και όσοι έχουν λοίμωξη από Helicobacter pylori ή έχουν υποβληθεί σε βαριατρική επέμβαση.
• Άτομα με περιοριστικές διατροφικές συνήθειες ή χρόνια νοσήματα, όπως χρόνια νεφρική νόσος, καρδιακή ανεπάρκεια και ρευματολογικές παθήσεις.

Ιδιαίτερη σημασία έχει η ανεξήγητη έλλειψη σιδήρου, καθώς ενδέχεται να συνδέεται με υποκείμενη αιτία που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.

Τα συμπτώματα που μπορεί να υποδηλώνουν έλλειψη σιδήρου

Η κόπωση και η αίσθηση εξάντλησης είναι από τις συχνότερες ενδείξεις. Παράλληλα, μπορεί να εμφανιστούν αδυναμία, ζάλη, δύσπνοια, ταχυκαρδία, πονοκέφαλος, ωχρότητα και δυσκολία στη συγκέντρωση.

Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται σύνδρομο ανήσυχων ποδιών, ενώ όταν η έλλειψη είναι σοβαρότερη μπορεί να εμφανιστεί πίκα, δηλαδή έντονη επιθυμία για κατανάλωση πάγου ή μη βρώσιμων ουσιών.

Άλλες πιθανές εκδηλώσεις είναι η φλεγμονή της γλώσσας, οι αλλοιώσεις στις γωνίες των χειλιών και η κοιλονυχία, κατά την οποία τα νύχια αποκτούν κοίλο σχήμα που θυμίζει κουτάλι.

Επειδή τα συμπτώματα αυτά μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλες καταστάσεις, η παρουσία τους δεν αρκεί από μόνη της για να επιβεβαιώσει τη διάγνωση.

Πώς εντοπίζεται η ανεπάρκεια

Η διάγνωση βασίζεται σε αιματολογικές εξετάσεις, όπως η γενική αίματος, η μέτρηση της φερριτίνης, ο σίδηρος ορού και ο κορεσμός τρανσφερρίνης.

Η φερριτίνη αποτελεί βασικό δείκτη των αποθεμάτων σιδήρου. Ωστόσο, η ερμηνεία της χρειάζεται προσοχή, καθώς τα επίπεδά της μπορεί να αυξηθούν σε περιπτώσεις φλεγμονής, λοιμώξεων και καρκίνου.

Κατά συνέπεια, μια φυσιολογική ή αυξημένη τιμή φερριτίνης δεν αποκλείει πάντα την έλλειψη σιδήρου, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει κάποια φλεγμονώδης κατάσταση. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η μέτρηση του κορεσμού τρανσφερρίνης μπορεί να συμβάλει στην πληρέστερη αξιολόγηση.

Οι νέες οδηγίες αλλάζουν τα όρια της φερριτίνης

Ένα από τα βασικά προβλήματα μέχρι σήμερα ήταν η έλλειψη ενιαίων κριτηρίων για το πότε οι τιμές της φερριτίνης θεωρούνται ενδεικτικές ανεπάρκειας. Τα νέα δεδομένα οδηγούν σε υψηλότερα διαγνωστικά όρια, με στόχο να εντοπίζονται περιπτώσεις που ενδέχεται να περνούσαν απαρατήρητες.

Σύμφωνα με τα όρια που παρουσιάζονται στις νέες οδηγίες της ASH, οι αλλαγές διαμορφώνονται ως εξής:

Κατηγορία

Παλαιότερο όριο

Νέο προτεινόμενο όριο

Παιδιά από 9 μηνών έως 4 ετών

≤12 ng/mL

≤20 ng/mL

Ενήλικες, άτομα με έμμηνο ρύση και έγκυοι

≤15 ng/mL

≤30 ng/mL

Ορισμένες ομάδες υψηλού κινδύνου

—

≤50 ng/mL

Ενήλικες με φλεγμονή

—

Φερριτίνη κάτω από 100 ng/mL ή κορεσμός τρανσφερρίνης κάτω από 20%

Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις εγκύους, για τις οποίες το όριο των 15 ng/mL δεν συνιστάται πλέον ως κριτήριο αξιολόγησης.

Για άτομα με φλεγμονώδη νοσήματα, λοιμώξεις ή άλλες καταστάσεις που επηρεάζουν τη φερριτίνη, η αξιολόγηση συνδυάζει τη μέτρηση της φερριτίνης με τον κορεσμό τρανσφερρίνης. Στις συγκεκριμένες περιπτώσεις, ακόμη και μία από τις δύο τιμές μπορεί να πληροί τα προτεινόμενα κριτήρια.

Για τη μέτρηση του κορεσμού τρανσφερρίνης, η αιμοληψία προτείνεται ιδανικά μετά από περίπου 5 έως 9 ώρες νηστείας και χωρίς προηγούμενη λήψη σκευασμάτων σιδήρου ή πολυβιταμινών, σύμφωνα με τις σχετικές οδηγίες.

Τι πρέπει να γνωρίζουν όσοι έχουν χαμηλή φερριτίνη

Η αύξηση των διαγνωστικών ορίων σημαίνει ότι ορισμένα άτομα που στο παρελθόν θεωρούνταν ότι δεν έχουν έλλειψη σιδήρου ενδέχεται πλέον να πληρούν τα κριτήρια, ιδιαίτερα όταν οι τιμές τους βρίσκονταν κοντά στα προηγούμενα όρια.

Όσοι ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου ή αντιμετωπίζουν επίμονη κόπωση και άλλα πιθανά συμπτώματα μπορούν να εξετάσουν, σε συνεννόηση με επαγγελματία υγείας, εάν χρειάζεται έλεγχος των αποθεμάτων σιδήρου.

Τα νέα όρια δεν σημαίνουν, ωστόσο, ότι κάθε χαμηλή τιμή απαιτεί αυτομάτως θεραπεία. Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την κλινική εικόνα, τα αποτελέσματα των εξετάσεων και την αιτία της ανεπάρκειας.

Η λήψη συμπληρωμάτων σιδήρου χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση δεν συνιστάται, καθώς μπορεί να καθυστερήσει τον εντοπισμό του πραγματικού προβλήματος.