Ένας στους δύο νέους εμφανίζει σημάδια εθισμού στο TikTok

Ανησυχητικές διαστάσεις φαίνεται να λαμβάνει η χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από τους νέους στην Ελλάδα, με το TikTok να βρίσκεται στο επίκεντρο λόγω της ιδιαίτερα μεγάλης απήχησης και της εθιστικής λειτουργίας του αλγορίθμου του.

Σύμφωνα με μελέτη του Εργαστηρίου Κλινικής Επιδημιολογίας του ΕΚΠΑ, η οποία πραγματοποιήθηκε σε δείγμα 1.033 χρηστών, ένας στους δύο νέους της γενιάς Gen Z, ηλικίας κάτω των 30 ετών, παρουσιάζει ενδείξεις κλινικού εθισμού στο TikTok.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι νέοι περνούν κατά μέσο όρο περίπου τέσσερις ώρες καθημερινά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ οι 2,3 ώρες από αυτές αφιερώνονται αποκλειστικά στο TikTok.

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν και οι επιπτώσεις που καταγράφονται στην ψυχική υγεία των χρηστών με συμπτώματα εθισμού.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας, το 80% αντιμετωπίζει υπνηλία, το 70% εμφανίζει έντονο άγχος και το 60% παρουσιάζει συμπτώματα κατάθλιψης.

Ο αλγόριθμος που κρατά τους χρήστες στην οθόνη

Το ζήτημα των επιπτώσεων των social media στη νοητική και ψυχική υγεία των νέων βρέθηκε στο επίκεντρο της συζήτησης της δημοσιογράφου Γιάννας Σουλάκη με τον Πέτρο Γαλάνη, αναπληρωτή καθηγητή Ερευνητικής Μεθοδολογίας στο Τμήμα Νοσηλευτικής του ΕΚΠΑ, στο πλαίσιο της εκπομπής Health Talks του Iatropedia.gr.

Όπως εξήγησε ο καθηγητής, το TikTok διαφοροποίησε τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το διαδίκτυο, καθώς βασίζεται σε έναν ιδιαίτερα ισχυρό αλγόριθμο που προσαρμόζει διαρκώς το περιεχόμενο στις προτιμήσεις κάθε χρήστη.

Με αυτόν τον τρόπο, η πλατφόρμα επιχειρεί να προβλέψει ποια βίντεο θα κρατήσουν περισσότερο το ενδιαφέρον του χρήστη, δημιουργώντας μια αδιάκοπη εναλλαγή περιεχομένου.

Η συνεχής παρακολούθηση σύντομων βίντεο, γνωστή και ως «doomscrolling», μπορεί να οδηγήσει σε πολύωρη παραμονή μπροστά στην οθόνη, χωρίς ο χρήστης να αντιλαμβάνεται πόσος χρόνος έχει περάσει.

Οι ανησυχίες για τις γνωστικές επιδόσεις των παιδιών

Πέρα από τις επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, προβληματισμό προκαλούν και τα επιστημονικά ευρήματα σχετικά με τις γνωστικές επιδόσεις των νεότερων γενεών.

Για δεκαετίες, οι επιστήμονες παρατηρούσαν ότι οι νεότερες γενιές εμφάνιζαν υψηλότερες επιδόσεις σε τεστ νοημοσύνης σε σχέση με τις προηγούμενες. Η τάση αυτή είναι γνωστή ως «Φαινόμενο Flynn».

Ωστόσο, νεότερες έρευνες έχουν καταγράψει επιβράδυνση της συγκεκριμένης τάσης, ενώ ορισμένες κάνουν λόγο ακόμη και για αντιστροφή της. Ενδεικτικά, μελέτη του νορβηγικού κέντρου Ragnar Frisch το 2018 κατέγραψε επιβράδυνση του φαινομένου, ενώ έρευνα του Πανεπιστημίου Northwestern στις ΗΠΑ το 2023 εξέτασε την αναστροφή του.

Ο κ. Γαλάνης συνέδεσε τον προβληματισμό για την εξέλιξη των γνωστικών δεξιοτήτων με την εκτεταμένη χρήση των ψηφιακών μέσων και την αυξανόμενη έκθεση των παιδιών στις οθόνες.

Το ενδεχόμενο απαγόρευσης και ο ρόλος των γονιών

Στη συζήτηση εξετάστηκε επίσης η προοπτική περιορισμού της πρόσβασης των ανηλίκων στα social media, με ιδιαίτερη αναφορά στην κυβερνητική πρωτοβουλία για απαγόρευση της χρήσης από παιδιά κάτω των 15 ετών.

Ο καθηγητής εξέφρασε προβληματισμό για το κατά πόσο ένας τέτοιος περιορισμός μπορεί να επιτύχει τον στόχο του, καθώς οι ανήλικοι ενδέχεται να βρουν τρόπους παράκαμψης των συστημάτων επαλήθευσης ηλικίας. Ως παράδειγμα συζητήθηκε η εμπειρία της Αυστραλίας, αλλά και οι δυνατότητες και οι περιορισμοί του Kids Wallet στην Ελλάδα.

Παράλληλα, έγινε αναφορά στους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσουν τα παιδιά σε διαδικτυακά περιβάλλοντα και παιχνίδια, όπως το Roblox, όπου απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή από τους γονείς.

Το βασικό ζήτημα, σύμφωνα με τη συζήτηση, δεν περιορίζεται μόνο στην απαγόρευση της πρόσβασης, αλλά αφορά και τα όρια που πρέπει να θέτουν οι γονείς στο σπίτι, ώστε να προστατεύουν την ψυχική υγεία και την ανάπτυξη των γνωστικών δεξιοτήτων των παιδιών.