Λιβίσι: Η ελληνική πόλη – φάντασμα στην Τουρκία που παραμένει εγκαταλειμμένη

Ένας ιστορικός ελληνικός οικισμός με χιλιάδες σπίτια, εκκλησίες και ένα επιβλητικό σχολείο παραμένει σχεδόν ανέγγιχτος από τον χρόνο στη νοτιοδυτική Τουρκία.

Πρόκειται για το Λιβίσι, γνωστό σήμερα ως Καγιάκιοϊ, μια άλλοτε ζωντανή ελληνική πόλη που εγκαταλείφθηκε μετά την ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 και αποτελεί πλέον ένα από τα πιο χαρακτηριστικά μνημεία της ιστορίας του ελληνισμού στη Μικρά Ασία.

Ο οικισμός βρίσκεται στην επαρχία Μούγλων και απλώνεται στις δύο πλευρές μιας απότομης κοιλάδας.

Στενά, ανηφορικά σοκάκια διασχίζουν την περιοχή, περνώντας ανάμεσα από εκατοντάδες ερειπωμένα σπίτια, ενώ στο κέντρο της δεσπόζει μια παλιά κρήνη.

Εκκλησίες και δημόσια κτίρια συμπληρώνουν την εικόνα μιας πόλης που κάποτε έσφυζε από ζωή.

Σήμερα, τα περισσότερα κτίσματα έχουν χάσει τις στέγες τους, οι τοίχοι έχουν υποστεί σοβαρές φθορές και η βλάστηση έχει αρχίσει να καλύπτει τα ερείπια.

Παρά την εγκατάλειψη, το Λιβίσι εξακολουθεί να διατηρεί την αρχιτεκτονική και την ιστορική του ταυτότητα, προσελκύοντας επισκέπτες που θέλουν να γνωρίσουν από κοντά το παρελθόν του.

Η πόλη των 10.000 Ελλήνων

Πριν από περίπου έναν αιώνα, το Λιβίσι κατοικούνταν από τουλάχιστον 10.000 Έλληνες Ορθόδοξους Χριστιανούς.

Πολλοί ήταν τεχνίτες και ζούσαν δίπλα στους μουσουλμάνους Τούρκους αγρότες της περιοχής, σε μια κοινότητα που είχε αναπτύξει τη δική της καθημερινότητα και οικονομική δραστηριότητα.

Η πορεία της πόλης άλλαξε δραματικά μετά τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1922 και τις εξελίξεις που ακολούθησαν.

Η υποχρεωτική ανταλλαγή πληθυσμών μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας οδήγησε τους Έλληνες κατοίκους του Λιβισίου να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και να εγκατασταθούν στην Ελλάδα.

Στη θέση τους μετακινήθηκαν μουσουλμανικοί πληθυσμοί από την Ελλάδα, μεταξύ των οποίων άνθρωποι που προέρχονταν από την Καβάλα.

Ωστόσο οι περισσότεροι από τους νεοαφιχθέντες δεν προσαρμόστηκαν στη νέα τους κατοικία και σύντομα μετακινήθηκαν σε άλλες περιοχές. Έτσι, ο οικισμός έμεινε χωρίς τους κατοίκους του και άρχισε σταδιακά να ερημώνει.

Οι ιστορίες που διατηρήθηκαν από γενιά σε γενιά

Μερικές από τις μνήμες εκείνης της περιόδου εξακολουθούν να μεταφέρονται μέσα από τις αφηγήσεις των οικογενειών που παρέμειναν στην περιοχή.

Η Aysun Ekiz, της οποίας οι παππούδες έζησαν στο Λιβίσι, διατηρεί σήμερα ένα μικρό εστιατόριο κοντά στην κεντρική είσοδο του οικισμού και πουλά χειροποίητα κοσμήματα στους επισκέπτες.

Όπως έχει ακούσει από τους παππούδες της, οι Έλληνες κάτοικοι δεν ήθελαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους και έφευγαν κλαίγοντας.

Μάλιστα, σύμφωνα με τις οικογενειακές αφηγήσεις της, ορισμένοι άφησαν ακόμη και τα παιδιά τους υπό τη φροντίδα Τούρκων φίλων τους, καθώς πίστευαν ότι θα επέστρεφαν κάποια στιγμή. Κάτι τέτοιο, όμως, δεν συνέβη ποτέ.

Η ίδια εξηγεί ότι η οικογένεια των παππούδων της ασχολούνταν με την κτηνοτροφία και κατάφερε να προσαρμοστεί στη ζωή της περιοχής.

Άλλοι νεοφερμένοι, αντίθετα, δεν επιθυμούσαν να μείνουν στο Λιβίσι. Ανάμεσα στους λόγους που αναφέρονται στις σχετικές αφηγήσεις ήταν και το μπλε χρώμα στους τοίχους των σπιτιών, το οποίο σύμφωνα με μια τοπική πεποίθηση χρησιμοποιούνταν για να απομακρύνει σκορπιούς και φίδια.

Ακόμη και σήμερα, ίχνη αυτής της βαφής διακρίνονται σε ορισμένα από τα περίπου 2.500 σπίτια του οικισμού. Τα περισσότερα, ωστόσο, έχουν υποστεί μεγάλες ζημιές από την πολυετή έκθεσή τους στις καιρικές συνθήκες.

Οι σεισμοί και ο χρόνος κατέστρεψαν τα κτίρια

Η εγκατάλειψη δεν ήταν ο μοναδικός παράγοντας που οδήγησε στη σημερινή εικόνα του Λιβισίου. Οι σεισμοί, οι καταιγίδες και οι έντονες βροχοπτώσεις επιτάχυναν τη φθορά των κτιρίων.

Όπως εξηγεί η Jane Akatay, συνσυγγραφέας οδηγού για τον ιστορικό οικισμό, η εγκατάλειψη ενδεχομένως συνδέθηκε και με τη βαριά ατμόσφαιρα που άφησαν πίσω τους τα τραγικά γεγονότα της δεκαετίας του 1920.

Παράλληλα, με την πάροδο των χρόνων, το κονίαμα που συγκρατούσε τους τοίχους διαβρώθηκε, με αποτέλεσμα πολλά κτίσματα να αρχίσουν να καταρρέουν.

Ανάμεσα στα σημαντικότερα κτίρια βρίσκεται η Άνω Εκκλησία, μια μεγάλη κατασκευή με ξεθωριασμένους ροζ σοβάδες και θολωτές οροφές.

Η πρόσβαση στο εσωτερικό της δεν επιτρέπεται λόγω της επικίνδυνης κατάστασής της, ωστόσο το κτίριο παραμένει ορατό από διάφορα σημεία του οικισμού.

Στο ψηλότερο σημείο της πόλης βρίσκονται τα ερείπια του παλιού σχολείου του Καγιάκιοϊ.

Από εκεί μπορεί κανείς να αντικρίσει την κεντρική εκκλησία και τα σπίτια που απλώνονται στις πλαγιές της κοιλάδας. Πάνω από το κτίριο κυματίζει σήμερα η τουρκική σημαία.

Ένας ιστορικός τόπος που επισκέπτονται τουρίστες

Το Λιβίσι έχει πλέον μετατραπεί σε τουριστικό αξιοθέατο. Οι επισκέπτες καταβάλλουν εισιτήριο τριών ευρώ στην είσοδο και στη συνέχεια μπορούν να περιηγηθούν με τα πόδια στα σοκάκια, να δουν τα ερείπια των κατοικιών, τις εκκλησίες, το σχολείο και την παλιά κρήνη.

Η περιήγηση απαιτεί αρκετές ώρες, καθώς ο οικισμός εκτείνεται σε μεγάλη έκταση και τα μονοπάτια του είναι συχνά απότομα και ανώμαλα.

Σε ορισμένα από τα σπίτια διακρίνονται ακόμη υπόγειοι χώροι και κοιλότητες που χρησιμοποιούνταν παλαιότερα για την επεξεργασία δερμάτων.

Η εικόνα αλλάζει ανάλογα με την εποχή. Το καλοκαίρι, κάτω από τον δυνατό ήλιο, τα ερείπια ξεχωρίζουν ανάμεσα στο πράσινο των λόφων. Τους πιο δροσερούς μήνες, η ομίχλη που κατεβαίνει από τα βουνά ή έρχεται από τη θάλασσα δημιουργεί ένα εντελώς διαφορετικό σκηνικό.

Το Λιβίσι παραμένει έτσι μια ιδιαίτερη υπενθύμιση της ιστορίας των ελληνικών κοινοτήτων της Μικράς Ασίας. Πίσω από τα ερειπωμένα σπίτια και τα εγκαταλειμμένα δημόσια κτίρια βρίσκεται η ιστορία χιλιάδων ανθρώπων που αναγκάστηκαν να αφήσουν πίσω τις ζωές τους, χωρίς τελικά να επιστρέψουν ποτέ.