Τουταγχαμών: Ο γάμος με την αδελφή του και οι δύο κόρες που χάθηκαν

Πίσω από τη χρυσή μάσκα, τον θρυλικό τάφο και τη μυστηριώδη «κατάρα» του Τουταγχαμών κρύβεται μια πολύ πιο ανθρώπινη και σκοτεινή ιστορία. Ο νεαρός φαραώ δεν ήταν μόνο ένα παιδί που ανέβηκε στον θρόνο και πέθανε πριν προλάβει να ενηλικιωθεί πραγματικά. Ήταν επίσης ένας σύζυγος, μέλος μιας δυναστείας που είχε μετατρέψει τους γάμους ανάμεσα σε στενούς συγγενείς σε εργαλείο διατήρησης της εξουσίας.

Και η δική του οικογενειακή ιστορία φαίνεται πως τελείωσε με τραγικό τρόπο.

Ο Τουταγχαμών ανέβηκε στον θρόνο περίπου σε ηλικία εννέα ετών, σε μια εξαιρετικά ταραγμένη περίοδο για την Αίγυπτο. Λίγο αργότερα παντρεύτηκε την Ανχεσεναμούν, μία από τις κόρες του Ακενατόν και της Νεφερτίτης.

Με βάση την επικρατέστερη ανασύνθεση της βασιλικής γενεαλογίας, οι δύο νέοι ήταν πολύ στενοί συγγενείς, πιθανότατα ετεροθαλή αδέλφια. Στην αρχαία αιγυπτιακή βασιλική οικογένεια τέτοιοι γάμοι δεν ήταν πρωτοφανείς. Η λογική ήταν ότι το βασιλικό αίμα έπρεπε να παραμένει μέσα στη δυναστεία, ακόμη κι αν αυτό σήμαινε ενώσεις που σήμερα θα θεωρούνταν ακραίες.

Ένας γάμος που ξεκίνησε όταν ήταν ακόμη παιδιά

Η εικόνα που έχουμε για τον Τουταγχαμών και την Ανχεσεναμούν απέχει αρκετά από εκείνη δύο ώριμων ηγεμόνων που παντρεύονται για προσωπικούς λόγους. Και οι δύο ήταν πολύ νέοι και ο γάμος τους είχε σαφή πολιτική διάσταση.

Σε παραστάσεις της εποχής εμφανίζονται μαζί σε σκηνές που έχουν συχνά σχολιαστεί για τη σχετική τρυφερότητά τους. Η Ανχεσεναμούν παρουσιάζεται να στέκεται κοντά στον σύζυγό της, να τον αγγίζει ή να συμμετέχει μαζί του σε τελετουργίες.

Αυτό όμως δεν αρκεί για να γνωρίζουμε τι πραγματικά αισθάνονταν ο ένας για τον άλλον.

Για την προσωπική ζωή του Τουταγχαμών γνωρίζουμε ελάχιστα. Δεν υπάρχουν ημερολόγια, ερωτικές επιστολές ή προσωπικές μαρτυρίες που να μας επιτρέπουν να μιλήσουμε με βεβαιότητα για έναν μεγάλο έρωτα. Εκείνο που ξέρουμε είναι ότι ο γάμος τους έπρεπε να εξασφαλίσει κάτι απολύτως κρίσιμο για κάθε δυναστεία: έναν διάδοχο.

Και εδώ η ιστορία παίρνει σκοτεινή τροπή.

Οι δύο μικροσκοπικές μούμιες μέσα στον τάφο

Όταν ο Χάουαρντ Κάρτερ άνοιξε τον τάφο του Τουταγχαμών το 1922, ανάμεσα στους χιλιάδες θησαυρούς βρέθηκαν δύο μικρά φέρετρα.

Στο εσωτερικό τους υπήρχαν δύο μουμιοποιημένα έμβρυα.

Η μία εγκυμοσύνη φαίνεται ότι είχε διακοπεί αρκετά νωρίς, ενώ το δεύτερο έμβρυο είχε αναπτυχθεί πολύ περισσότερο και πιθανόν είχε φτάσει κοντά στη γέννηση. Για δεκαετίες θεωρούνταν ότι ήταν οι κόρες του Τουταγχαμών και της Ανχεσεναμούν.

Μεταγενέστερες γενετικές μελέτες υποστήριξαν αυτή τη σύνδεση, αν και τα αποτελέσματα DNA από αιγυπτιακές μούμιες έχουν αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής διαμάχης λόγω της ηλικίας του υλικού και του κινδύνου επιμόλυνσης.

Σε κάθε περίπτωση, η παρουσία των δύο εμβρύων στον ίδιο τον τάφο του φαραώ δείχνει ότι είχαν ιδιαίτερη σημασία για εκείνον και τη βασιλική οικογένεια.

Και κυρίως αποκαλύπτει κάτι δραματικό: ο Τουταγχαμών πέθανε χωρίς γνωστό επιζώντα παιδί.

Το βάρος της αιμομιξίας

Εδώ εμφανίζεται ένα ακόμη δύσκολο κεφάλαιο της ιστορίας του.

Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2010 υποστήριξε ότι ο πατέρας και η μητέρα του Τουταγχαμών ήταν αδέλφια. Αν αυτό ισχύει, τότε ο ίδιος ήταν ήδη προϊόν μιας στενά συγγενικής ένωσης.

Οι γάμοι μεταξύ συγγενών αυξάνουν την πιθανότητα δύο άνθρωποι να φέρουν τα ίδια επιβλαβή υπολειπόμενα γονίδια και, κατά συνέπεια, αυξάνεται ο κίνδυνος ορισμένων κληρονομικών προβλημάτων στους απογόνους τους.

Αυτό έχει οδηγήσει αρκετούς ερευνητές να αναρωτηθούν αν η κατάσταση υγείας του νεαρού φαραώ ή ακόμη και οι αποτυχημένες εγκυμοσύνες της Ανχεσεναμούν μπορεί να συνδέονταν με τη γενετική ιστορία της οικογένειας.

Δεν μπορούμε όμως να πούμε ότι οι δύο κόρες πέθαναν «επειδή» οι γονείς τους ήταν συγγενείς. Τα διαθέσιμα στοιχεία δεν επιτρέπουν μια τόσο απόλυτη διάγνωση.

Η πιθανότητα, ωστόσο, βρίσκεται αναπόφευκτα στο επίκεντρο της συζήτησης.

Και ξαφνικά ο Τουταγχαμών πεθαίνει…

Ο Τουταγχαμών πέθανε περίπου στα 18 ή 19 του χρόνια, έπειτα από βασιλεία σχεδόν μίας δεκαετίας.

Ο ακριβής λόγος του θανάτου του παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Κατά καιρούς έχουν προταθεί από δολοφονία και ατύχημα μέχρι επιπλοκές από κάταγμα, γενετικές παθήσεις και σοβαρή λοίμωξη.

Μελέτες έχουν εντοπίσει ενδείξεις παρουσίας του παρασίτου που προκαλεί ελονοσία, ενώ έχουν συζητηθεί και προβλήματα στα οστά του. Καμία μεμονωμένη θεωρία δεν έχει καταφέρει να κλείσει οριστικά την υπόθεση.

Το βέβαιο είναι ότι ο θάνατός του δημιούργησε τεράστιο πολιτικό πρόβλημα.

Δεν υπήρχε γιος.

Δεν υπήρχε γνωστή κόρη που να είχε επιζήσει.

Και η Ανχεσεναμούν βρέθηκε ξαφνικά χήρα, πιθανότατα σε πολύ νεαρή ηλικία, μέσα σε μια αυλή όπου η διαδοχή του θρόνου είχε γίνει επικίνδυνα αβέβαιη.

Η απελπισμένη επιστολή μιας βασίλισσας;

Εδώ αρχίζει ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια της ύστερης 18ης Δυναστείας.

Χεττιτικές πηγές αναφέρουν ότι μια χήρα Αιγύπτια βασίλισσα έστειλε επιστολή στον βασιλιά των Χετταίων, ζητώντας του να της στείλει έναν από τους γιους του για να τον παντρευτεί και να τον κάνει φαραώ.

Στην επιστολή φέρεται να δηλώνει ότι ο σύζυγός της είχε πεθάνει και ότι δεν είχε γιο.

Η ταυτότητα της βασίλισσας δεν αναφέρεται με τρόπο που να επιτρέπει απόλυτη βεβαιότητα, όμως μία από τις πιο γνωστές θεωρίες υποστηρίζει ότι επρόκειτο για την Ανχεσεναμούν μετά τον θάνατο του Τουταγχαμών.

Αν πράγματι ήταν εκείνη, η κίνηση ήταν εντυπωσιακή.

Μια Αιγύπτια βασίλισσα ζητούσε σύζυγο από έναν ξένο βασιλικό οίκο, κάτι εξαιρετικά ασυνήθιστο για την αιγυπτιακή μοναρχία.

Ο Χετταίος πρίγκιπας Ζανάνζα στάλθηκε προς την Αίγυπτο, αλλά δεν έφτασε ποτέ. Πέθανε ή δολοφονήθηκε καθ’ οδόν, ανοίγοντας ένα ακόμη κεφάλαιο μυστηρίου.

Η γυναίκα του εξαφανίζεται από την Ιστορία

Μετά τον θάνατο του Τουταγχαμών, η τύχη της Ανχεσεναμούν γίνεται εξαιρετικά ασαφής.

Ο ηλικιωμένος Αϊ ανέβηκε στον θρόνο και υπάρχουν στοιχεία που έχουν οδηγήσει στην υπόθεση ότι η Ανχεσεναμούν μπορεί να τον παντρεύτηκε. Ωστόσο, η ιστορική εικόνα παραμένει θολή.

Και στη συνέχεια, σχεδόν εξαφανίζεται.

Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα πότε πέθανε, πού θάφτηκε ή ποια ήταν τα τελευταία χρόνια της ζωής της.

Η γυναίκα που είχε υπάρξει σύζυγος ενός από τους πιο διάσημους φαραώ στην παγκόσμια ιστορία κατέληξε η ίδια σχεδόν φάντασμα της Ιστορίας.

Το τέλος μιας βασιλικής γραμμής

Ο Τουταγχαμών έγινε διάσημος όχι τόσο για όσα έκανε όσο για όσα βρέθηκαν μαζί του μετά τον θάνατό του.

Όμως μέσα στον τάφο του υπήρχαν και στοιχεία μιας πολύ πιο προσωπικής τραγωδίας.

Δίπλα στον χρυσό, στα κοσμήματα και στα βασιλικά σύμβολα βρίσκονταν οι δύο μικροσκοπικές μούμιες που πιθανότατα αντιπροσώπευαν την τελευταία ελπίδα συνέχισης της δικής του γραμμής.

Ο ίδιος πέθανε πριν κλείσει τα είκοσι. Οι δύο κόρες του δεν έζησαν. Η σύζυγός του χάθηκε σχεδόν ολοκληρωτικά από τις ιστορικές πηγές.

Και μέσα σε λίγα χρόνια, η βασιλική οικογένεια της Αμάρνα που είχε προκαλέσει μία από τις μεγαλύτερες θρησκευτικές και πολιτικές ανατροπές της αρχαίας Αιγύπτου είχε ουσιαστικά φτάσει στο τέλος της. Περισσότερο από τρεις χιλιάδες χρόνια αργότερα, ο Τουταγχαμών παραμένει το απόλυτο σύμβολο χρυσού και βασιλικής πολυτέλειας.

Πίσω όμως από τη μάσκα κρυβόταν ένας έφηβος βασιλιάς, ένας γάμος μέσα στην ίδια οικογένεια, δύο παιδιά που δεν πρόλαβαν να ζήσουν και μια δυναστεία που έσβησε σχεδόν μαζί του.