27 Οκτωβρίου 1940: Οι τελευταίες ώρες πριν από το «Όχι»

Το βράδυ της 27ης Οκτωβρίου 1940, η Αθήνα έμοιαζε να ζει ακόμη σε ειρήνη. Στην πραγματικότητα, όμως, η απόφαση για πόλεμο είχε ήδη ληφθεί.

Στην απέναντι πλευρά της Αδριατικής, ιταλικές δυνάμεις είχαν συγκεντρωθεί στην κατεχόμενη Αλβανία. Ο Μπενίτο Μουσολίνι είχε αποφασίσει να επιτεθεί στην Ελλάδα, επιδιώκοντας μια γρήγορη στρατιωτική επιτυχία που θα ενίσχυε τη θέση της Ιταλίας στα Βαλκάνια.

Η απόφαση δεν ήταν αποτέλεσμα ενός ξαφνικού επεισοδίου. Οι σχέσεις Αθήνας και Ρώμης επιδεινώνονταν εδώ και μήνες. Η κορυφαία πρόκληση είχε σημειωθεί τον Αύγουστο, όταν το ελληνικό καταδρομικό «Έλλη» τορπιλίστηκε στην Τήνο από ιταλικό υποβρύχιο.

Παρά την ένταση, η ελληνική κυβέρνηση προσπαθούσε να αποφύγει την ανοιχτή σύγκρουση.

Στη Ρώμη, όμως, η πορεία είχε ήδη αποφασιστεί. Ο Ιταλός υπουργός Εξωτερικών Γκαλεάτσο Τσιάνο είχε αρχίσει από τις 22 Οκτωβρίου να συντάσσει το τελεσίγραφο που θα παραδιδόταν στην ελληνική κυβέρνηση. Όπως προκύπτει από τις καταγραφές του, το έγγραφο είχε σχεδιαστεί έτσι ώστε ουσιαστικά να μην αφήνει στην Ελλάδα πραγματική διέξοδο: είτε θα δεχόταν την ιταλική στρατιωτική παρουσία είτε θα αντιμετώπιζε επίθεση. Olympias

Στις 27 Οκτωβρίου όλα βρίσκονταν πλέον στην τελική ευθεία.

Ο Τσιάνο σημείωσε στο ημερολόγιό του ότι υπήρχαν επεισόδια στην Αλβανία και ότι η δράση αναμενόταν από στιγμή σε στιγμή. Κατέγραψε επίσης την έκπληξη ξένων διπλωματών όταν τους γνωστοποίησε το περιεχόμενο του τελεσιγράφου. Αλβανική Ιστορία

Το ίδιο βράδυ στην Αθήνα, ο Ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι γνώριζε ότι είχε μπροστά του μια εξαιρετικά δύσκολη αποστολή.

Οι οδηγίες που είχαν σταλεί από τη Ρώμη ήταν συγκεκριμένες: το τελεσίγραφο έπρεπε να παραδοθεί προσωπικά στην ελληνική πλευρά στις 3:00 τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, χωρίς προηγούμενη ειδοποίηση. Cyber-Lenin

Λίγο πριν από τις 3:00, ο Γκράτσι έφτασε στην κατοικία του Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά.

Ο Έλληνας πρωθυπουργός ξύπνησε και τον δέχθηκε. Το τελεσίγραφο απαιτούσε ουσιαστικά να επιτραπεί στις ιταλικές ένοπλες δυνάμεις να καταλάβουν στρατηγικά σημεία της ελληνικής επικράτειας. Η Ελλάδα είχε μόλις λίγες ώρες για να συμμορφωθεί.

Η αποδοχή θα ισοδυναμούσε πρακτικά με παραχώρηση της εθνικής κυριαρχίας.

Ο Μεταξάς διάβασε το κείμενο και απάντησε στα γαλλικά, τη διπλωματική γλώσσα της εποχής:

«Alors, c’est la guerre» – «Λοιπόν, αυτό σημαίνει πόλεμο».

Το ιστορικό «Όχι» δεν ειπώθηκε επομένως ως μία και μοναδική ελληνική λέξη εκείνη τη στιγμή. Ήταν όμως η ουσία της απάντησης και πολύ γρήγορα έγινε η λέξη με την οποία ολόκληρη η χώρα εξέφρασε την απόρριψη του τελεσιγράφου. Greek News Agenda

Λίγες ώρες αργότερα, οι ιταλικές δυνάμεις πέρασαν τα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Ο πόλεμος είχε αρχίσει.

Το σχέδιο της Ρώμης προέβλεπε μια γρήγορη ελληνική κατάρρευση. Η πραγματικότητα αποδείχθηκε διαφορετική. Ο Ελληνικός Στρατός ανέκοψε την ιταλική επίθεση και στη συνέχεια πέρασε στην αντεπίθεση, μεταφέροντας τις επιχειρήσεις βαθιά μέσα στην Αλβανία.

Η 27η Οκτωβρίου 1940 βρίσκεται αναπόφευκτα στη σκιά της ημέρας που ακολούθησε.

Ήταν όμως η τελευταία ημέρα ειρήνης για μια Ελλάδα που, πριν ακόμη ξημερώσει, θα έμπαινε στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.