Γκάι Φοκς: Η νύχτα που 36 βαρέλια πυρίτιδας απείλησαν την Αγγλία

Στις 5 Νοεμβρίου 1605, μια από τις πιο τολμηρές συνωμοσίες στην ιστορία της Αγγλίας βρισκόταν λίγες ώρες πριν από την πραγματοποίησή της. Κάτω από τη Βουλή των Λόρδων, στο Λονδίνο, είχαν τοποθετηθεί 36 βαρέλια πυρίτιδας, με σκοπό να προκαλέσουν μια τεράστια έκρηξη την ώρα που ο βασιλιάς Ιάκωβος Α΄ θα βρισκόταν στο Κοινοβούλιο.

Η επιχείρηση είχε οργανωθεί από μια ομάδα Άγγλων καθολικών, οι οποίοι επιδίωκαν την ανατροπή της προτεσταντικής εξουσίας. Το σχέδιο προέβλεπε τον θάνατο του βασιλιά, μελών της βασιλικής οικογένειας, υπουργών και πολλών από τους σημαντικότερους πολιτικούς και θρησκευτικούς αξιωματούχους της χώρας.

Ο άνθρωπος που είχε αναλάβει να πυροδοτήσει τα εκρηκτικά ήταν ο Γκάι Φοκς. Το όνομά του θα έμενε στην ιστορία, παρότι ο πραγματικός οργανωτής της συνωμοσίας ήταν ο Ρόμπερτ Κέιτσμπι.

Η Αγγλία των θρησκευτικών συγκρούσεων

Στις αρχές του 17ου αιώνα, η Αγγλία εξακολουθούσε να βιώνει τις συνέπειες της θρησκευτικής σύγκρουσης που είχε ξεκινήσει με τη ρήξη του Ερρίκου Η΄ με τη Ρώμη. Οι καθολικοί αντιμετώπιζαν περιορισμούς, οικονομικές κυρώσεις και διώξεις, ενώ η επίσημη Εκκλησία της Αγγλίας αποτελούσε βασικό στήριγμα της μοναρχίας.

Όταν ο Ιάκωβος Α΄ ανέβηκε στον αγγλικό θρόνο το 1603, ορισμένοι καθολικοί ήλπιζαν ότι θα ακολουθούσε πιο ανεκτική πολιτική. Οι προσδοκίες αυτές διαψεύστηκαν και μια μικρή ομάδα αποφάσισε να καταφύγει στη βία, θεωρώντας ότι μόνο η ανατροπή της εξουσίας θα μπορούσε να αλλάξει την κατάσταση.

Ο Ρόμπερτ Κέιτσμπι συγκέντρωσε γύρω του ανθρώπους που συμμερίζονταν αυτή την πεποίθηση. Ανάμεσά τους βρισκόταν και ο Γκάι Φοκς, ένας έμπειρος στρατιώτης που είχε υπηρετήσει στις ισπανικές δυνάμεις στην Ολλανδία και διέθετε γνώσεις σχετικά με τη χρήση πυρίτιδας.

Το σχέδιο κάτω από το Κοινοβούλιο

Η ημερομηνία της επίθεσης δεν επιλέχθηκε τυχαία. Στις 5 Νοεμβρίου 1605 επρόκειτο να πραγματοποιηθεί η επίσημη έναρξη των εργασιών του Κοινοβουλίου, με την παρουσία του βασιλιά και της πολιτικής ηγεσίας.

Οι συνωμότες εξασφάλισαν πρόσβαση σε χώρο κάτω από τη Βουλή των Λόρδων και μετέφεραν εκεί την πυρίτιδα, κρύβοντάς την κάτω από ξύλα και άλλα υλικά. Ο Φοκς χρησιμοποιούσε το ψευδώνυμο Τζον Τζόνσον, ώστε να μην κινήσει υποψίες.

Μετά την έκρηξη, οι συνωμότες σχεδίαζαν να κινηθούν εναντίον της κυβέρνησης και να χρησιμοποιήσουν τη νεαρή πριγκίπισσα Ελισάβετ ως πρόσωπο γύρω από το οποίο θα μπορούσε να συγκροτηθεί μια νέα καθολική εξουσία.

Η επιτυχία του σχεδίου προϋπέθετε απόλυτη μυστικότητα. Ωστόσο, όσο πλησίαζε η ημέρα της επίθεσης, τόσο μεγάλωνε ο κίνδυνος να αποκαλυφθεί.

Η ανώνυμη επιστολή που ανέτρεψε τα πάντα

Στις 26 Οκτωβρίου 1605, ο λόρδος Μόντιγκλ έλαβε μια ανώνυμη επιστολή που τον προειδοποιούσε να μην παρευρεθεί στην έναρξη των εργασιών του Κοινοβουλίου. Το μήνυμα έκανε λόγο για ένα τρομερό χτύπημα που θα δεχόταν το Κοινοβούλιο, χωρίς να αποκαλύπτει την ταυτότητα των δραστών.

Ο Μόντιγκλ ενημέρωσε τις αρχές και η επιστολή έφτασε στη βασιλική κυβέρνηση. Παρότι οι συνωμότες πληροφορήθηκαν ότι υπήρχαν υποψίες, αποφάσισαν να συνεχίσουν το σχέδιό τους.

Τη νύχτα της 4ης προς την 5η Νοεμβρίου, οι αρχές πραγματοποίησαν έρευνες στους χώρους του Κοινοβουλίου. Ο Γκάι Φοκς εντοπίστηκε κοντά στα αποθηκευμένα ξύλα και, κατά την περαιτέρω έρευνα, αποκαλύφθηκαν τα βαρέλια με την πυρίτιδα.

Η συνωμοσία είχε αποτύχει πριν ακόμη ξεκινήσει η επίθεση.

Η σύλληψη και τα βασανιστήρια

Ο Φοκς μεταφέρθηκε στον Πύργο του Λονδίνου, όπου ανακρίθηκε για την ταυτότητα των συνεργών του. Αρχικά αρνήθηκε να αποκαλύψει πληροφορίες, όμως ο βασιλιάς ενέκρινε τη χρήση βασανιστηρίων.

Τις επόμενες ημέρες, ο συλληφθείς άρχισε να αποκαλύπτει στοιχεία για τη συνωμοσία. Οι αρχές αναζήτησαν τους υπόλοιπους εμπλεκομένους, αρκετοί από τους οποίους είχαν ήδη εγκαταλείψει το Λονδίνο.

Ο Ρόμπερτ Κέιτσμπι σκοτώθηκε κατά τη διάρκεια ένοπλης σύγκρουσης με τις κυβερνητικές δυνάμεις. Άλλοι συνωμότες συνελήφθησαν και παραπέμφθηκαν σε δίκη για εσχάτη προδοσία.

Στις 31 Ιανουαρίου 1606, ο Γκάι Φοκς εκτελέστηκε στο Λονδίνο. Σύμφωνα με την επικρατέστερη ιστορική αφήγηση, πέθανε από σπάσιμο του αυχένα όταν έπεσε από τη σκάλα της αγχόνης, αποφεύγοντας έτσι το πλήρες μαρτύριο που προέβλεπε η ποινή του.

Από προδότης σε παγκόσμιο σύμβολο

Η αποτυχία της Συνωμοσίας της Πυρίτιδας είχε σημαντικές συνέπειες. Η κυβέρνηση χρησιμοποίησε την υπόθεση για να ενισχύσει τα μέτρα εναντίον των καθολικών, ενώ το Κοινοβούλιο καθιέρωσε την ετήσια ανάμνηση της αποτροπής της επίθεσης.

Έτσι γεννήθηκε η παράδοση της 5ης Νοεμβρίου, γνωστή σήμερα ως Bonfire Night ή Guy Fawkes Night. Σε πολλές περιοχές της Βρετανίας πραγματοποιούνται εκδηλώσεις με φωτιές και πυροτεχνήματα, ενώ παραδοσιακά καίγονται ομοιώματα του Φοκς.

Με την πάροδο των αιώνων, όμως, η εικόνα του απέκτησε εντελώς διαφορετικές σημασίες. Η χαρακτηριστική μάσκα που συνδέθηκε με τον Γκάι Φοκς, κυρίως μέσα από το κόμικ και την κινηματογραφική μεταφορά του V for Vendetta, εξελίχθηκε σε σύμβολο διαμαρτυρίας και αντίστασης απέναντι στην εξουσία.

Η ιστορική πραγματικότητα παραμένει πιο σύνθετη. Ο Φοκς δεν ήταν υπερασπιστής της σύγχρονης δημοκρατίας, αλλά μέλος μιας ομάδας που σχεδίαζε μια μαζική πολιτική δολοφονία με σκοπό την εγκαθίδρυση διαφορετικής θρησκευτικής εξουσίας.

Ακριβώς αυτή η αντίφαση κάνει την ιστορία του τόσο ενδιαφέρουσα. Ένας άνθρωπος που επιχείρησε να καταστρέψει το Κοινοβούλιο κατέληξε, τέσσερις αιώνες αργότερα, να συνδέεται στη λαϊκή κουλτούρα με την αμφισβήτηση της πολιτικής εξουσίας.

Στις 5 Νοεμβρίου 1605, τα 36 βαρέλια πυρίτιδας δεν εξερράγησαν ποτέ. Η αποτυχημένη συνωμοσία, ωστόσο, άφησε ένα αποτύπωμα που εξακολουθεί να είναι ορατό περισσότερα από 420 χρόνια αργότερα.