Τα δεκατρία λεπτά που έσωσαν τον Χίτλερ από τη βόμβα ενός ξυλουργού

Το βράδυ της 8ης Νοεμβρίου του 1939, μια ισχυρή έκρηξη συγκλόνισε την μπιραρία Μπίργκερμπροϊκελερ του Μονάχου.

Η κολόνα πίσω από το βήμα του ομιλητή διαλύθηκε και μεγάλο τμήμα της οροφής κατέρρευσε, μετατρέποντας την αίθουσα σε σωρό ερειπίων.

Στο σημείο όπου λίγο νωρίτερα στεκόταν ο Αδόλφος Χίτλερ, είχαν συσσωρευτεί συντρίμμια. Ο άνθρωπος που αποτελούσε τον στόχο της επίθεσης, όμως, είχε ήδη φύγει. Ανάμεσα στην αποχώρησή του και την έκρηξη είχαν μεσολαβήσει μόλις δεκατρία λεπτά.

Πίσω από την απόπειρα βρισκόταν ο Γκέοργκ Έλσερ, ένας ξυλουργός 36 ετών, χωρίς πρόσβαση στους διαδρόμους της εξουσίας. Δεν ήταν στρατηγός ούτε μέλος κάποιας μεγάλης συνωμοτικής οργάνωσης.

Είχε αποφασίσει να σκοτώσει τον Χίτλερ και άλλα κορυφαία στελέχη του καθεστώτος, πιστεύοντας ότι έτσι θα μπορούσε να αποτρέψει έναν καταστροφικό πόλεμο.

Η προετοιμασία του είχε αρχίσει προτού η εισβολή στην Πολωνία μετατρέψει αυτή την απειλή σε πραγματικότητα.

Ένας τεχνίτης απέναντι στο καθεστώς

Ο Έλσερ γεννήθηκε τον Ιανουάριο του 1903 στο Χερμάρινγκεν της Βυρτεμβέργης και μεγάλωσε στο Κένιγκσμπρον.

Ακολούθησε την ξυλουργική, ολοκληρώνοντας τη μαθητεία του με εξαιρετικές επιδόσεις, και εργάστηκε σε διαφορετικές επιχειρήσεις στη νότια Γερμανία και στην περιοχή της λίμνης Κωνσταντίας.

Η καθημερινότητά του περιλάμβανε δουλειά, περιόδους ανεργίας και μουσική. Έπαιζε τσίτερ και κοντραμπάσο, συμμετέχοντας σε μουσικούς συλλόγους και χορευτικές εκδηλώσεις.

Η αντίθεσή του στον ναζισμό διαμορφώθηκε νωρίς. Τον ενοχλούσαν η υποβάθμιση των συνθηκών ζωής των εργατών, η καταπίεση και ο περιορισμός της προσωπικής ελευθερίας.

Είχε ψηφίσει το Κομμουνιστικό Κόμμα πριν από την εγκαθίδρυση της δικτατορίας και είχε ενταχθεί στην Ένωση Κόκκινων Μαχητών του Μετώπου, χωρίς ιδιαίτερα ενεργό συμμετοχή.

Αρνούνταν τον ναζιστικό χαιρετισμό και απέφευγε τις οργανωμένες ακροάσεις των ραδιοφωνικών ομιλιών του Χίτλερ.

Η πολιτική του στάση συνδεόταν κυρίως με την ανεξαρτησία του και την εμπειρία του ως εργαζομένου.

Η επέτειος που πρόσφερε την ευκαιρία

Το φθινόπωρο του 1938, ο Έλσερ κατέληξε στην απόφαση να εξοντώσει τη ναζιστική ηγεσία. Θεωρούσε ότι η επιθετική πολιτική της οδηγούσε αναπόφευκτα σε πόλεμο.

Για να υλοποιήσει την απόφασή του, αναζήτησε μια περίσταση στην οποία ο Χίτλερ θα εμφανιζόταν δημόσια σε προβλέψιμο τόπο και χρόνο.

Την ευκαιρία πρόσφερε η ετήσια συγκέντρωση στο Μόναχο για την επέτειο του αποτυχημένου πραξικοπήματος του 1923.

Ο Χίτλερ συνήθιζε να μιλά στην ίδια μπιραρία, μπροστά σε παλιούς συντρόφους και στελέχη του κόμματος.

Ο Έλσερ επισκέφθηκε τον χώρο και διαπίστωσε ότι μπορούσε να αποκτήσει πρόσβαση στην αίθουσα χωρίς να αντιμετωπίσει τη φύλαξη που θα περίμενε κανείς.

Το σχέδιό του βασίστηκε σε αυτή την επαναλαμβανόμενη παρουσία.

Αντί να επιχειρήσει να πλησιάσει προσωπικά τον Χίτλερ, θα προετοίμαζε την επίθεση στον χώρο όπου εκείνος αναμενόταν να σταθεί.

Από το καλοκαίρι του 1939, εργάστηκε επί εβδομάδες στην κολόνα πίσω από το βήμα. Δημιούργησε κρυφά μια κοιλότητα για να τοποθετήσει τον εκρηκτικό μηχανισμό που είχε κατασκευάσει.

Η προετοιμασία απαιτούσε επανειλημμένη παρουσία στην αίθουσα, υπομονή και προσεκτική απόκρυψη της εργασίας του. Κάθε επίσκεψη αύξανε τον κίνδυνο να τον αναγνωρίσουν ή να αντιληφθούν την επέμβασή του στο κτίριο.

Παρ’ όλα αυτά, κατάφερε να ολοκληρώσει την προετοιμασία χωρίς να αποκαλυφθεί.

Η πρόωρη αποχώρηση

Μέχρι την ημέρα της επίθεσης, ο πόλεμος είχε ήδη αρχίσει. Αρχικά, ο Χίτλερ σκεφτόταν να μην παραστεί στην επετειακή εκδήλωση, εξαιτίας των στρατιωτικών εξελίξεων και της προετοιμασίας επίθεσης στη Δύση.

Στη θέση του επρόκειτο να μιλήσει ο Ρούντολφ Ες. Τελικά άλλαξε απόφαση και πήγε στο Μόναχο, αλλά η ανάγκη επιστροφής του στο Βερολίνο περιόρισε τη διάρκεια της παρουσίας του.

Η ομιλία του ήταν συντομότερη από ό,τι συνήθως. Περίπου στις εννέα και επτά λεπτά το βράδυ, αποχώρησε μαζί με άλλα σημαντικά στελέχη του καθεστώτος.

Στις 9:20, η βόμβα εξερράγη. Ο μηχανισμός λειτούργησε, αλλά η χρονική πρόβλεψη πάνω στην οποία είχε στηριχθεί όλη η επιχείρηση είχε ανατραπεί. Τα δεκατρία λεπτά έκριναν την αποτυχία της απόπειρας.

Η έκρηξη σκότωσε οκτώ ανθρώπους και τραυμάτισε περισσότερους από εξήντα.

Η κατάρρευση της οροφής προκάλεσε εκτεταμένη καταστροφή, αποκαλύπτοντας πόσο κοντά είχε φτάσει ο Έλσερ στον στόχο του.

Οι αρχές κινητοποιήθηκαν αμέσως, εξέτασαν το προσωπικό και ερεύνησαν τα συντρίμμια.

Τα ευρήματα έδειξαν ότι επρόκειτο για προσεκτικά οργανωμένη βομβιστική επίθεση με χρονοκαθυστέρηση. Ωστόσο, η ταυτότητα του δράστη δεν προέκυψε αμέσως από την έρευνα στην αίθουσα.

Η σύλληψη και τα βασανιστήρια

Την ίδια βραδιά, ο Έλσερ επιχείρησε να διαφύγει στην Ελβετία μέσω της Κωνσταντίας. Συνελήφθη κοντά στα σύνορα από τελωνειακούς, καθώς αντικείμενα που είχε μαζί του προκάλεσαν υποψίες.

Ακολούθησαν η παράδοσή του στην αστυνομία και η μεταφορά του στο Μόναχο.

Η σύλληψη στα σύνορα και η έρευνα για τη βομβιστική επίθεση συνέκλιναν σταδιακά στο ίδιο πρόσωπο.

Οι ανακρίσεις συνοδεύτηκαν από ξυλοδαρμούς και κακοποίηση. Τη νύχτα της 13ης Νοεμβρίου, ο Έλσερ έδωσε λεπτομερή ομολογία, εξηγώντας την προετοιμασία και τα κίνητρά του.

Οι ανακριτές πείστηκαν ότι είχε ενεργήσει μόνος, αλλά η ναζιστική ηγεσία δυσκολευόταν να αποδεχθεί αυτό το συμπέρασμα.

Αναζητούσε ξένους υποκινητές και ιδιαίτερα σύνδεση με τις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες.

Τα σωζόμενα πρακτικά των ανακρίσεων αποτελούν βασικό τεκμήριο για την ανεξάρτητη δράση του και τις προθέσεις του.

Ένας θάνατος λίγο πριν από το τέλος

Ο Έλσερ παρέμεινε κρατούμενος σε απομόνωση επί χρόνια, αρχικά στο Ζάξενχαουζεν και αργότερα στο Νταχάου.

Στις 9 Απριλίου του 1945 ενώ η κατάρρευση του Τρίτου Ράιχ πλησίαζε, δολοφονήθηκε με πυροβολισμό.

Το σώμα του αποτεφρώθηκε και δεν απέκτησε τάφο. Είχε επιβιώσει από τις ανακρίσεις και την πολυετή κράτηση, αλλά δεν πρόλαβε να δει την ήττα του καθεστώτος που είχε επιχειρήσει να ανατρέψει.

H αναγνώρισή του δεν ήρθε αμέσως μετά τον πόλεμο. Φήμες και ψευδείς ισχυρισμοί συνέχισαν να αμφισβητούν τα κίνητρα και την αυτονομία του, επιβαρύνοντας και την οικογένειά του.

Η ιστορική έρευνα συνέβαλε σταδιακά στην αποκατάστασή του ως αντιστασιακού.

Παραμένει αδύνατο να γνωρίζουμε πώς θα εξελισσόταν ο πόλεμος αν ο Χίτλερ είχε σκοτωθεί εκείνο το βράδυ.

Γνωρίζουμε, όμως, ότι ένας ξυλουργός αποφάσισε να δράσει μόνος και έφτασε εξαιρετικά κοντά στον στόχο του προτού δεκατρία λεπτά ανατρέψουν το σχέδιό του.