Έχετε φορέσει ποτέ ένα συγκεκριμένο ρούχο επειδή πιστεύετε ότι σας φέρνει τύχη; Έχετε αποφύγει να πείτε κάτι καλό από φόβο μήπως τελικά δεν πραγματοποιηθεί ή έχετε χτυπήσει ξύλο για να απομακρύνετε ένα δυσάρεστο ενδεχόμενο;
Τέτοιες συμπεριφορές είναι πολύ συνηθισμένες και συνδέονται με έναν βαθύτερο μηχανισμό της ανθρώπινης ψυχολογίας.
Οι προλήψεις δεν περιορίζονται σε συγκεκριμένες χώρες ή εποχές.
Από τα προσωπικά γούρια μέχρι τις καθιερωμένες δεισιδαιμονίες, οι άνθρωποι συχνά αναπτύσσουν μικρές συνήθειες που τους κάνουν να αισθάνονται ασφαλέστεροι όταν βρίσκονται μπροστά σε κάτι που δεν μπορούν να προβλέψουν.
Το ενδιαφέρον είναι ότι αυτές οι συμπεριφορές δεν έχουν απαραίτητα σχέση με την πραγματική έκβαση των γεγονότων.
Ένα αντικείμενο δεν μπορεί να εξασφαλίσει την επιτυχία σε μια εξέταση ούτε μια συγκεκριμένη κίνηση να αποτρέψει την ατυχία.
Μπορεί, όμως, να επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο κάποιος αντιμετωπίζει μια απαιτητική στιγμή.
Το γούρι ως πηγή αυτοπεποίθησης
Η ψυχολογική επίδραση των προλήψεων έχει αποτελέσει αντικείμενο επιστημονικής έρευνας. Μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Psychological Science έδειξε ότι η ενεργοποίηση μιας σχετικής πεποίθησης, όπως η χρήση ενός γουριού ή η πραγματοποίηση μιας καθιερωμένης κίνησης, μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση και να επηρεάσει θετικά την απόδοση.
Αυτό μπορεί να εξηγήσει γιατί ένας αθλητής επιμένει να ακολουθεί την ίδια διαδικασία πριν από κάθε αγώνα ή γιατί κάποιος επιλέγει να έχει μαζί του ένα συγκεκριμένο αντικείμενο σε μια σημαντική επαγγελματική συνάντηση.
Η τελετουργία δημιουργεί μια αίσθηση οικειότητας και ψυχολογικής προετοιμασίας. Το άτομο αισθάνεται ότι έχει κάνει κάτι που το βοηθά να αντιμετωπίσει την κατάσταση, ακόμη κι αν η συγκεκριμένη ενέργεια δεν επηρεάζει αντικειμενικά το αποτέλεσμα.
Οι τρεις παράγοντες που διατηρούν ζωντανές τις προλήψεις
- Η αβεβαιότητα της καθημερινότητας: Όταν οι άνθρωποι δεν γνωρίζουν τι πρόκειται να συμβεί, αναζητούν συχνά τρόπους να μειώσουν την ανασφάλειά τους. Μια επαναλαμβανόμενη κίνηση ή ένα αντικείμενο που θεωρούν τυχερό μπορεί να τους προσφέρει την αίσθηση ότι δεν είναι εντελώς ανυπεράσπιστοι απέναντι στις εξελίξεις. Πρόκειται για έναν συμβολικό τρόπο αντιμετώπισης καταστάσεων που δεν μπορούν να ελέγξουν.
- Οι πεποιθήσεις που κληρονομούμε: Πολλές προλήψεις περνούν από τη μία γενιά στην άλλη. Οι οικογενειακές συνήθειες, οι παραδόσεις και οι κοινωνικές αντιλήψεις διαμορφώνουν τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε ορισμένα γεγονότα. Η μαύρη γάτα που θεωρείται κακό σημάδι ή η αποφυγή του περάσματος κάτω από μια σκάλα είναι παραδείγματα δοξασιών που εξακολουθούν να υπάρχουν, παρά τις αλλαγές στην κοινωνία.
- Η ανάγκη για ψυχολογική αποφόρτιση: Σε περιόδους έντονης πίεσης, οι μικρές τελετουργίες μπορούν να λειτουργήσουν ως προσωπικός μηχανισμός διαχείρισης του άγχους. Αυτό παρατηρείται και στον αθλητισμό, όπου αρκετοί επαγγελματίες ακολουθούν συγκεκριμένες συνήθειες πριν από έναν αγώνα, προκειμένου να αισθανθούν μεγαλύτερη σιγουριά.
Τι έδειξε η έρευνα σε επαγγελματίες αθλητές
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Basic and Applied Social Psychology και εξέτασε τις προληπτικές συμπεριφορές επαγγελματιών παικτών του μπέιζμπολ στις ΗΠΑ και την Ιαπωνία.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι Αμερικανοί παίκτες που είχαν εντονότερες προληπτικές πεποιθήσεις θεωρούσαν πως οι προσωπικές τους τελετουργίες μπορούσαν να ενισχύσουν την ατομική τους απόδοση. Οι Ιάπωνες αθλητές, αντίθετα, συνέδεαν περισσότερο αυτές τις πρακτικές με την επιτυχία της ομάδας συνολικά.
Το εύρημα αναδεικνύει ότι ακόμη και όταν οι άνθρωποι υιοθετούν παρόμοιες συμπεριφορές, δεν αποδίδουν απαραίτητα σε αυτές το ίδιο νόημα.
Πότε μια συνήθεια παύει να είναι απλώς ένα γούρι
Για τους περισσότερους ανθρώπους, οι προλήψεις αποτελούν ακίνδυνες καθημερινές συνήθειες. Κάποιος μπορεί να έχει ένα αγαπημένο αντικείμενο στην τσέπη του ή να ακολουθεί μια συγκεκριμένη διαδικασία πριν από μια σημαντική δραστηριότητα χωρίς αυτό να επηρεάζει αρνητικά τη ζωή του.
Η κατάσταση είναι διαφορετική όταν η ανάγκη για συγκεκριμένες τελετουργίες γίνεται τόσο έντονη ώστε να προκαλεί φόβο, να περιορίζει τις επιλογές ή να δυσκολεύει την καθημερινότητα.
Σε κάθε περίπτωση, η γοητεία των προλήψεων εξηγείται σε μεγάλο βαθμό από την ανθρώπινη επιθυμία να αισθανόμαστε ασφαλείς. Όταν δεν μπορούμε να προβλέψουμε το αύριο, ακόμη και μια μικρή συνήθεια μπορεί να μας προσφέρει την αίσθηση ότι έχουμε κάτι σταθερό στο οποίο μπορούμε να στηριχθούμε.
Tο pronews.gr δημοσιεύει κάθε σχόλιο το οποίο είναι σχετικό με το θέμα στο οποίο αναφέρεται το άρθρο. Ο καθένας έχει το δικαίωμα να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις του. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι υιοθετούμε τις απόψεις αυτές και διατηρούμε το δικαίωμα να μην δημοσιεύουμε συκοφαντικά ή υβριστικά σχόλια όπου τα εντοπίζουμε. Σε κάθε περίπτωση ο καθένας φέρει την ευθύνη των όσων γράφει και το pronews.gr ουδεμία νομική ή άλλα ευθύνη φέρει.
Δικαίωμα συμμετοχής στη συζήτηση έχουν μόνο όσοι έχουν επιβεβαιώσει το email τους στην υπηρεσία disqus. Εάν δεν έχετε ήδη επιβεβαιώσει το email σας, μπορείτε να ζητήσετε να σας αποσταλεί νέο email επιβεβαίωσης από το disqus.com
Όποιος χρήστης της πλατφόρμας του disqus.com ενδιαφέρεται να αναλάβει διαχείριση (moderating) των σχολίων στα άρθρα του pronews.gr σε εθελοντική βάση, μπορεί να στείλει τα στοιχεία του και στοιχεία επικοινωνίας στο [email protected] και θα εξεταστεί άμεσα η υποψηφιότητά του.