Ορθορεξία: Όταν η εμμονή με την υγιεινή διατροφή γίνεται διατροφική διαταραχή

Η ορθορεξία είναι μια προβληματική σχέση με το φαγητό, κατά την οποία η επιθυμία για υγιεινή διατροφή μετατρέπεται σε εμμονή με την ποιότητα και την καθαρότητα των τροφίμων.

Το άτομο αισθάνεται την ανάγκη να ακολουθεί αυστηρούς κανόνες για όσα καταναλώνει, με αποτέλεσμα η καθημερινότητά του να περιστρέφεται γύρω από την επιλογή, την προετοιμασία και τον έλεγχο των γευμάτων.

Ο όρος προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «ορθός» και «όρεξη» και περιγράφει την υπερβολική προσήλωση στην κατανάλωση τροφών που θεωρούνται απολύτως υγιεινές.

Σε αυτή την περίπτωση, το φαγητό παύει να αποτελεί απλώς μέσο θρέψης και γίνεται αντικείμενο συνεχούς ελέγχου, αυστηρών κανόνων και ανησυχίας.

Σε αντίθεση με την ψυχογενή ανορεξία, όπου κεντρικό ρόλο μπορεί να έχει ο φόβος αύξησης του βάρους, στην ορθορεξία το ενδιαφέρον επικεντρώνεται κυρίως στο είδος των τροφίμων και στο κατά πόσο θεωρούνται «καθαρά» ή κατάλληλα για την υγεία.

Η ορθορεξία δεν αποτελεί αυτοτελή επίσημη διάγνωση στο διαγνωστικό εγχειρίδιο DSM-5-TR.

Παρ’ όλα αυτά, η υπερβολική ενασχόληση με τη διατροφή μπορεί να προκαλέσει σημαντική ψυχολογική επιβάρυνση, να περιορίσει την ποικιλία των τροφών και να επηρεάσει την καθημερινότητα.

Τα σημάδια που χρειάζονται προσοχή

Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά είναι η σταδιακή επιβολή ολοένα αυστηρότερων διατροφικών κανόνων. Το άτομο μπορεί να αποκλείει ολόκληρες ομάδες τροφίμων, χωρίς να υπάρχει σχετική ιατρική ανάγκη, επειδή τις θεωρεί επιβλαβείς ή ανεπαρκώς υγιεινές.

Παράλληλα, μπορεί να αφιερώνει υπερβολικό χρόνο στην ανάγνωση των ετικετών, στην αναζήτηση πληροφοριών για τα συστατικά και στον προγραμματισμό κάθε γεύματος. Η απόκλιση από τους προσωπικούς του κανόνες ενδέχεται να προκαλεί έντονες ενοχές ή άγχος.

Ενδεικτικά σημάδια που αξίζει να αξιολογηθούν είναι:

• Αυστηροί περιορισμοί: Αποκλεισμός τροφίμων, όπως η ζάχαρη ή άλλες κατηγορίες προϊόντων, χωρίς τεκμηριωμένο λόγο.
• Συνεχής έλεγχος: Υπερβολική ενασχόληση με τις ετικέτες, την προέλευση και τη σύσταση των τροφίμων.
• Άγχος για τα γεύματα: Δυσκολία στην κατανάλωση φαγητού σε εστιατόρια, σε σπίτια φίλων ή σε κοινωνικές εκδηλώσεις, επειδή δεν είναι γνωστός ο τρόπος παρασκευής του.
• Απομάκρυνση από το κοινωνικό περιβάλλον: Αποφυγή εξόδων και συγκεντρώσεων που περιλαμβάνουν φαγητό.
• Ενοχές μετά την κατανάλωση τροφής: Έντονη δυσφορία όταν καταναλώνεται κάτι που δεν πληροί τα αυστηρά προσωπικά κριτήρια.

Η διαφορά ανάμεσα σε μια ισορροπημένη διατροφική συνήθεια και μια προβληματική συμπεριφορά δεν βρίσκεται απλώς στην επιλογή συγκεκριμένων τροφών. Καθοριστικό ρόλο παίζει το εάν η ενασχόληση προκαλεί δυσφορία, περιορίζει σημαντικά τις επιλογές ή επηρεάζει την ποιότητα ζωής.

Πώς μπορεί να αντιμετωπιστεί

Η αντιμετώπιση επικεντρώνεται στην αποκατάσταση μιας πιο ευέλικτης και ισορροπημένης σχέσης με το φαγητό. Η συνεργασία με διαιτολόγο που διαθέτει εμπειρία στις διατροφικές διαταραχές μπορεί να βοηθήσει στην κάλυψη των διατροφικών αναγκών και στη σταδιακή διεύρυνση των επιλογών.

Παράλληλα, η υποστήριξη από επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να συμβάλει στη διαχείριση του άγχους, των ενοχών και της ανάγκης για αυστηρό έλεγχο.

Η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας έχει ιδιαίτερη σημασία όταν οι διατροφικοί περιορισμοί οδηγούν σε ανεπαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, απώλεια βάρους, κοινωνική απομόνωση ή σημαντική επιβάρυνση της καθημερινότητας.

Η υγιεινή διατροφή δεν χρειάζεται να συνοδεύεται από φόβο και ενοχές. Στόχος είναι η θρέψη και η ευεξία, χωρίς οι διατροφικοί κανόνες να καθορίζουν κάθε πτυχή της ζωής.