NASA: Επέστρεψε ανεξέλεγκτα στη Γη το διαστημικό τηλεσκόπιο Swift

Έπειτα από σχεδόν 22 χρόνια στο Διάστημα, το διαστημικό παρατηρητήριο Neil Gehrels Swift Observatory της NASA επέστρεψε ανεξέλεγκτα στην ατμόσφαιρα της Γης, ολοκληρώνοντας την αποστολή του.

Το σκάφος εισήλθε στην ατμόσφαιρα την Τετάρτη, πάνω από την Ινδονησία, χωρίς να έχει τη δυνατότητα να ελέγξει την πορεία της καθόδου του.

Σύμφωνα με στοιχεία της Διαστημικής Δύναμης των ΗΠΑ, η επανείσοδος σημειώθηκε στις 7:39 το πρωί, ώρα ανατολικών ΗΠΑ.

Το Space.com τοποθετεί το σημείο εισόδου πάνω από τη βόρεια Σουμάτρα.

Το παρατηρητήριο είχε βάρος περίπου 1.450 κιλά και, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της NASA, το μεγαλύτερο μέρος του αναμενόταν να καταστραφεί από τις υψηλές θερμοκρασίες κατά τη διέλευσή του από την ατμόσφαιρα.

Ωστόσο, δεν αποκλειόταν ορισμένα τμήματά του να φτάσουν μέχρι την επιφάνεια.

Πριν από την επανείσοδο, η αμερικανική διαστημική υπηρεσία είχε υπολογίσει ότι η πιθανότητα να τραυματιστεί κάποιος άνθρωπος από συντρίμμια ήταν περίπου μία στις 2.100, χαρακτηρίζοντας έναν τέτοιο κίνδυνο απίθανο.

Τα σημερινά πρότυπα για τον περιορισμό των διαστημικών απορριμμάτων είναι αυστηρότερα.

Όπως επισημαίνει εκπρόσωπος της Aerospace Corporation, οι κανόνες που αναθεωρήθηκαν το 2019 προβλέπουν ότι ο αναμενόμενος κίνδυνος σοβαρού τραυματισμού ή θανάτου από ανεξέλεγκτη επανείσοδο πρέπει να είναι μικρότερος από μία στις 10.000.

Γιατί δεν μπόρεσε να παραμείνει σε τροχιά

Το Swift δεν διέθετε προωθητήρες που θα μπορούσαν να αντισταθμίσουν την ατμοσφαιρική αντίσταση και να διατηρήσουν το ύψος της τροχιάς του.

Τα τελευταία χρόνια η κάθοδός του επιταχύνθηκε, καθώς η αυξημένη ηλιακή δραστηριότητα προκαλούσε διαστολή της ανώτερης ατμόσφαιρας, ενισχύοντας την αντίσταση που δεχόταν το διαστημικό σκάφος.

Η NASA γνώριζε ότι το παρατηρητήριο θα έφτανε κάποια στιγμή στο τέλος της τροχιακής του ζωής. Για τον λόγο αυτό είχε επιχειρηθεί μια προσπάθεια διάσωσης από την εταιρεία Katalyst Space Technologies, η οποία ανέπτυξε το ρομποτικό σκάφος LINK.

Στόχος ήταν το LINK να προσεγγίσει το Swift, να συνδεθεί μαζί του και να το μεταφέρει σε υψηλότερη, σταθερότερη τροχιά, παρατείνοντας ενδεχομένως τη λειτουργία του για τουλάχιστον μία δεκαετία.

Το σκάφος εκτοξεύθηκε τον Ιούλιο, αλλά η επιχείρηση δεν ολοκληρώθηκε.

Σύμφωνα με το Space.com, προβλήματα στο σύστημα πρόωσης και στους τροχούς αντίδρασης, οι οποίοι συμβάλλουν στον έλεγχο του προσανατολισμού του, εμπόδισαν το LINK να φτάσει στο παρατηρητήριο.

Το Swift συνέχισε έτσι να χάνει ύψος, μέχρι που έφτασε περίπου στα 275 χιλιόμετρα από την επιφάνεια της Γης. Σε αυτό το σημείο δεν μπορούσε πλέον να αντιμετωπίσει την αυξημένη ατμοσφαιρική αντίσταση και τέθηκε σε κατάσταση ασφαλείας.

Η ερευνητική ομάδα του Penn State, που συμμετείχε στο πρόγραμμα και φιλοξενούσε το Κέντρο Επιχειρήσεων της αποστολής, έστειλε την τελική εντολή απενεργοποίησης στις 20 Οκτωβρίου. Οι επιστημονικές δραστηριότητες του παρατηρητηρίου είχαν ολοκληρωθεί στις 23 Οκτωβρίου.

Η επιστημονική παρακαταθήκη του Swift

Το διαστημικό παρατηρητήριο εκτοξεύθηκε τον Νοέμβριο του 2004, με αρχικό σχεδιασμό για αποστολή διάρκειας μόλις δύο ετών. Βασική αποστολή του ήταν ο εντοπισμός και η παρακολούθηση των εκλάμψεων ακτίνων γάμμα, δηλαδή ορισμένων από τα πιο ισχυρά και σύντομα ενεργειακά φαινόμενα στο Σύμπαν.

Οι εκρήξεις αυτές συνδέονται, μεταξύ άλλων, με τον θάνατο ιδιαίτερα μαζικών άστρων και τη συγχώνευση εξαιρετικά πυκνών αστρικών αντικειμένων, όπως οι αστέρες νετρονίων.

Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του Swift ήταν η ταχύτητα αντίδρασής του.

Μπορούσε να εντοπίζει μια ξαφνική έκλαμψη, να ενημερώνει άλλα παρατηρητήρια για τη θέση της και να στρέφει τα όργανά του προς την πηγή μέσα σε περίπου ένα λεπτό, ώστε να καταγράψει την εξέλιξη του φαινομένου.

Στα χρόνια λειτουργίας του παρατήρησε περισσότερες από 2.000 εκλάμψεις ακτίνων γάμμα και περίπου 1.400 υπερκαινοφανείς αστέρες. Παράλληλα, συνέβαλε στη μελέτη μαύρων τρυπών, αστεροειδών και κομητών, ενώ τα δεδομένα του αξιοποιήθηκαν σε περίπου 7.000 επιστημονικές εργασίες.

Το αρχείο του περιλαμβάνει περίπου 12 terabyte δεδομένων και περισσότερες από 1,5 εκατομμύριο υπεριώδεις και οπτικές εικόνες. Το 2018, το παρατηρητήριο πήρε το όνομα Neil Gehrels προς τιμήν του πρώτου κύριου ερευνητή της αποστολής, ο οποίος είχε πεθάνει το 2017.

Στο επίκεντρο και η τύχη του Hubble

Η αποτυχία της προσπάθειας διάσωσης του Swift επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της συντήρησης και της παράτασης της ζωής των διαστημικών τηλεσκοπίων. Η NASA εξετάζει ήδη τη δυνατότητα αξιοποίησης εμπορικών εταιρειών για την υποστήριξη και την παράταση λειτουργίας άλλων διαστημικών οργάνων, μεταξύ των οποίων και το Hubble.

Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το CNN, η NASA εκτιμά ότι υπάρχει πιθανότητα 10% το Hubble να εγκαταλείψει την τροχιά του έως το 2032, ενώ το ποσοστό φτάνει το 50% έως το 2033.

Το τηλεσκόπιο εκτοξεύθηκε το 1990 και παραμένει ένα από τα σημαντικότερα επιστημονικά όργανα της ανθρωπότητας, χωρίς να προβλέπεται αντικαταστάτης του πριν από τη δεκαετία του 2040.

Για το Swift, πάντως, η επιστροφή στη Γη σηματοδοτεί το οριστικό τέλος της επιχειρησιακής του πορείας. Το επιστημονικό υλικό που συγκέντρωσε επί σχεδόν δύο δεκαετίες παραμένει διαθέσιμο στους ερευνητές και αναμένεται να αξιοποιηθεί σε νέες μελέτες για τα πιο ακραία φαινόμενα του Σύμπαντος.