Το σοκ του πειράματος Μίλγκραμ: Έδειξε πόσο εύκολα υπακούμε σε μια παράλογη εντολή

Πόσο μακριά μπορεί να φτάσει ένας συνηθισμένος άνθρωπος όταν μια φιγούρα εξουσίας τού λέει ότι «πρέπει να συνεχίσει»; Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 ο ψυχολόγος Στάνλεϊ Μίλγκραμ στο Πανεπιστήμιο Γέιλ δημιούργησε ένα από τα πιο διάσημα – και αμφιλεγόμενα – πειράματα της ψυχολογίας.

Οι συμμετέχοντες πίστευαν ότι συμμετείχαν σε έρευνα για τη μάθηση. Τους ζητήθηκε να κάνουν ερωτήσεις σε έναν άλλο άνθρωπο και, όταν εκείνος απαντούσε λάθος, να του δίνουν ηλεκτρικό σοκ αυξανόμενης έντασης.

Στην πραγματικότητα, ο άνθρωπος στο διπλανό δωμάτιο ήταν συνεργάτης του ερευνητή και τα ηλεκτροσόκ δεν ήταν αληθινά. Οι συμμετέχοντες όμως δεν το γνώριζαν. Άκουγαν διαμαρτυρίες και κραυγές, ενώ ο ερευνητής τούς παρότρυνε με αυστηρές φράσεις να συνεχίσουν.

Στην πιο γνωστή εκδοχή του πειράματος, περίπου το 65% των συμμετεχόντων έφτασε μέχρι το ανώτατο επίπεδο των 450 βολτ. Πολλοί παρουσίαζαν έντονο άγχος, ίδρωναν ή γελούσαν νευρικά, αλλά συνέχιζαν επειδή ένας άνθρωπος με λευκή ποδιά τους έλεγε ότι ήταν απαραίτητο.

Το πείραμα δεν απέδειξε ότι οι άνθρωποι είναι «κακοί». Έδειξε πόσο ισχυρή μπορεί να γίνει η πίεση της αυθεντίας και του περιβάλλοντος όταν κάποιος αισθάνεται ότι η ευθύνη ανήκει σε κάποιον ανώτερο.

Και ίσως αυτό είναι το πιο ανησυχητικό συμπέρασμα: μερικές φορές δεν χρειάζεται να συμφωνούμε με μια εντολή για να την εκτελέσουμε.