Σαν σήμερα 11 Νοεμβρίου 1918: Το τέλος του Α’ ΠΠ με χιλιάδες νεκρούς

Σαν σήμερα 11 Νοεμβρίου 1918 στις 11:00 το πρωί, τέθηκε σε ισχύ η ανακωχή που έβαλε τέλος στις πολεμικές επιχειρήσεις του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στο Δυτικό Μέτωπο, έπειτα από περισσότερα από τέσσερα χρόνια αιματηρών συγκρούσεων.

Ωστόσο, η τελευταία ημέρα του Μεγάλου Πολέμου δεν έμεινε στην ιστορία μόνο για τη σιωπή των όπλων, αλλά και για τους χιλιάδες στρατιώτες που έχασαν τη ζωή τους λίγο πριν από την επίσημη κατάπαυση του πυρός.

Η ημερομηνία έμεινε γνωστή ως η «11η ώρα της 11ης ημέρας του 11ου μήνα», εξαιτίας της συμβολικής σύμπτωσης των αριθμών.

Η συμφωνία, όμως, είχε υπογραφεί αρκετές ώρες νωρίτερα, στις 5:10 το πρωί, μέσα σε ένα σιδηροδρομικό βαγόνι στο δάσος της Κομπιέν, στη βόρεια Γαλλία.

Εκεί, η γερμανική αντιπροσωπεία αποδέχθηκε τους όρους των Συμμάχων. Ο αρχιστράτηγος των συμμαχικών δυνάμεων, στρατάρχης Φερδινάνδος Φος, δεν επέλεξε την άμεση διακοπή των εχθροπραξιών, αλλά έδωσε περιθώριο έξι ωρών, ώστε η είδηση να μεταδοθεί στις μονάδες που πολεμούσαν σε ένα μέτωπο μήκους περίπου 760 χιλιομέτρων.

Πώς ξεκίνησε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος

Η αφετηρία του Μεγάλου Πολέμου ήταν η δολοφονία του αρχιδούκα Φραγκίσκου Φερδινάνδου της Αυστροουγγαρίας στο Σεράγεβο, στις 28 Ιουνίου 1914, από τον Γκαβρίλο Πρίντσιπ.

Η δολοφονία πυροδότησε μια αλυσιδωτή αντίδραση ανάμεσα στις ευρωπαϊκές δυνάμεις. Η Αυστροουγγαρία κήρυξε τον πόλεμο στη Σερβία στις 28 Ιουλίου και σύντομα στη σύγκρουση ενεπλάκησαν η Γερμανία, η Ρωσία, η Γαλλία και η Βρετανία.

Στο Δυτικό Μέτωπο, ο πόλεμος χαρακωμάτων κυριάρχησε, μετατρέποντας μεγάλες περιοχές της Ευρώπης σε πεδία μαζικής σφαγής.

Οι μάχες στο Βερντέν, στο Σομ και στο Υπρ έμειναν στην ιστορία για τις τεράστιες απώλειες, με τα πολυβόλα, το βαρύ πυροβολικό, τα δηλητηριώδη αέρια και τα συρματοπλέγματα να καθιστούν κάθε προσπάθεια προέλασης εξαιρετικά δύσκολη.

Η είσοδος των ΗΠΑ στον πόλεμο, τον Απρίλιο του 1917, ενίσχυσε τις δυνάμεις της Αντάντ. Το 1918, η αποτυχία της γερμανικής εαρινής επίθεσης και η συμμαχική αντεπίθεση των «Εκατό Ημερών» διαμόρφωσαν την τελική έκβαση.

Οι σύμμαχοι της Γερμανίας άρχισαν σταδιακά να αποχωρούν από τη σύγκρουση. Η Βουλγαρία υπέγραψε ανακωχή στις 29 Σεπτεμβρίου 1918, η Οθωμανική Αυτοκρατορία στις 31 Οκτωβρίου και η Αυστροουγγαρία στις 3 Νοεμβρίου.

Στο εσωτερικό της Γερμανίας, η ανταρσία των ναυτών και η επανάσταση οδήγησαν στην παραίτηση του αυτοκράτορα Γουλιέλμου Β΄ στις 9 Νοεμβρίου.

Η νέα γερμανική κυβέρνηση έστειλε αντιπροσωπεία με επικεφαλής τον Ματίας Έρτσμπεργκερ στην Κομπιέν, όπου υπογράφηκε η συμφωνία που τερμάτισε τις εχθροπραξίες.

Οι τελευταίες ώρες του πολέμου ήταν αιματηρές

Παρά την υπογραφή της ανακωχής, οι μάχες δεν σταμάτησαν αμέσως. Ορισμένοι διοικητές διατήρησαν τις επιθετικές διαταγές που είχαν ήδη εκδώσει, ενώ μονάδες συνέχισαν να προωθούνται, επιδιώκοντας να καταλάβουν επιπλέον έδαφος πριν από τις 11:00.

Ο Αμερικανός αρχιστράτηγος Τζον Τζ. Πέρσινγκ αντιμετώπιζε με επιφυλάξεις την ανακωχή, καθώς θεωρούσε ότι επέτρεπε στον γερμανικό στρατό να αποχωρήσει χωρίς να έχει υποστεί ολοκληρωτική ήττα.

Δεν έδωσε γενική εντολή για την ακύρωση των επιθέσεων, αφήνοντας τις σχετικές αποφάσεις στους διοικητές των μονάδων.

Την ίδια στιγμή, πυροβολαρχίες συνέχιζαν να βάλλουν, είτε για να εξαντλήσουν τα διαθέσιμα πυρομαχικά είτε για να εξασφαλίσουν καλύτερες θέσεις. Μάλιστα, ορισμένες μονάδες φέρεται να συναγωνίζονταν για το ποια θα πραγματοποιούσε την τελευταία βολή του πολέμου.

Ενδεικτικό είναι ότι μόνο το Βρετανικό Εκστρατευτικό Σώμα κατανάλωσε 233 τόνους πυρομαχικών στις 11 Νοεμβρίου.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Τζόζεφ Πέρσικο, οι απώλειες στο Δυτικό Μέτωπο εκείνη την ημέρα έφτασαν τις 10.944, εκ των οποίων 2.738 στρατιώτες σκοτώθηκαν.

Έτσι, η τελευταία ημέρα του πολέμου αποδείχθηκε ιδιαίτερα αιματηρή, παρά το γεγονός ότι η κατάπαυση του πυρός απείχε πλέον λίγες ώρες.

Ο Χένρι Γκούνθερ, ο στρατιώτης που σκοτώθηκε ένα λεπτό πριν από την ανακωχή

Ανάμεσα στα θύματα της 11ης Νοεμβρίου ξεχωρίζει η περίπτωση του Αμερικανού στρατιώτη Χένρι Νίκολας Γκούνθερ, ο οποίος καταγράφηκε ως ο τελευταίος Αμερικανός στρατιώτης που σκοτώθηκε στη μάχη και συχνά αναφέρεται ως ο τελευταίος νεκρός μαχητής του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου.

Γεννήθηκε στις 6 Ιουνίου 1895 στη Βαλτιμόρη του Μέριλαντ, σε οικογένεια γερμανικής καταγωγής. Κατατάχθηκε στον αμερικανικό στρατό τον Σεπτέμβριο του 1917 και υπηρέτησε στο 313ο Σύνταγμα Πεζικού της 79ης Μεραρχίας.

Αρχικά είχε τον βαθμό του λοχία και εκτελούσε καθήκοντα εφοδιασμού. Ωστόσο, μια επιστολή που έστειλε σε φίλο του, στην οποία περιέγραφε τις σκληρές συνθήκες στα χαρακώματα και τον συμβούλευε να αποφύγει τη στράτευση, εντοπίστηκε από στρατιωτικό λογοκριτή. Ως αποτέλεσμα, υποβιβάστηκε στον βαθμό του απλού στρατιώτη.

Η εξέλιξη αυτή φαίνεται πως τον επηρέασε σημαντικά. Σύμφωνα με μαρτυρίες συμπολεμιστών του, έγινε πιο σιωπηλός και εσωστρεφής.

Τον Σεπτέμβριο του 1918, κατά τη διάρκεια της επίθεσης Μωζ-Αργκόν, τραυματίστηκε στο χέρι από θραύσμα οβίδας, αλλά αρνήθηκε να απομακρυνθεί από το μέτωπο και συνέχισε να εκτελεί επικίνδυνες αποστολές ως αγγελιαφόρος.

Το πρωί της 11ης Νοεμβρίου, η μονάδα του βρισκόταν κοντά στο Σομόν-ντεβάν-Νταμβιγιέρ, στην περιοχή της Μεύσης, βορειοδυτικά του Βερντέν. Στις 10:44 μεταφέρθηκε στους στρατιώτες η εντολή να διατηρήσουν τις θέσεις τους μέχρι τις 11:00.

Λίγο αργότερα, η διμοιρία του βρέθηκε μπροστά σε γερμανικό οδόφραγμα, όπου υπήρχαν δύο ομάδες πολυβόλων. Οι Γερμανοί γνώριζαν ότι η ανακωχή πλησίαζε και επιχείρησαν να αποτρέψουν την προέλαση των Αμερικανών, ρίχνοντας προειδοποιητικά πυρά και κάνοντας νοήματα να σταματήσουν.

Ο Γκούνθερ, ωστόσο, συνέχισε να κινείται προς τις γερμανικές θέσεις με την ξιφολόγχη προτεταμένη. Όταν πλησίασε σε απόσταση λίγων μέτρων, οι Γερμανοί άνοιξαν πυρ και τον σκότωσαν. Το ρολόι έδειχνε 10:59, μόλις ένα λεπτό πριν τεθεί σε ισχύ η ανακωχή.

Τα κίνητρα της ενέργειάς του δεν έγιναν ποτέ γνωστά.

Μία από τις εκτιμήσεις είναι ότι ήθελε να αποκαταστήσει την τιμή του μετά τον υποβιβασμό του και να αποδείξει την αφοσίωσή του στον στρατό. Ωστόσο, δεν υπάρχει βεβαιότητα για το τι τον οδήγησε στην τελευταία αυτή επίθεση.

Ο Γκούνθερ δεν ήταν ο μοναδικός στρατιώτης που σκοτώθηκε σχεδόν την ίδια στιγμή. Ο Βρετανός Τζορτζ Έλισον και ο Καναδός Τζορτζ Λόρενς Πράις συγκαταλέγονται επίσης στους τελευταίους νεκρούς του πολέμου.

Σύμφωνα με την ιστορική καταγραφή, στις 11:00, κοντά στο Μονς του Βελγίου, ένας Γερμανός πολυβολητής έριξε την τελευταία ριπή του, άδειασε το όπλο του, έβγαλε το κράνος του και αποχώρησε προς τα μετόπισθεν.

Η ανακωχή της 11ης Νοεμβρίου 1918 έβαλε τέλος στις εχθροπραξίες του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, όχι όμως και στις συνέπειές του. Οι νεκροί, οι τραυματίες και οι κοινωνικές ανατροπές που ακολούθησαν σημάδεψαν για δεκαετίες την Ευρώπη, ενώ η φρίκη των χαρακωμάτων αποτυπώθηκε και στη λογοτεχνία, μεταξύ άλλων στο αντιπολεμικό έργο του Έρνεστ Χέμινγουεϊ «Αποχαιρετισμός στα όπλα», που κυκλοφόρησε το 1929.