Σοφία Βέμπο: Όταν μεταμφιέστηκε σε καλόγρια για να αποδράσει από την Κατοχή

Οκτώβριος του 1942. Η Ελλάδα βρίσκεται υπό γερμανική και ιταλική κατοχή. Οι δρόμοι της Αθήνας είναι γεμάτοι μπλόκα και ελέγχους, ενώ μια λάθος κίνηση μπορεί να αποβεί μοιραία για τον οποιονδήποτε.

Μέσα σε αυτό το κλίμα φόβου, ένα φορτηγό φορτωμένο με σακιά αλεύρι ξεκινά για την Εύβοια. Ανάμεσα στους επιβάτες βρίσκεται μια γυναίκα με απλά ρούχα, μαντήλι στο κεφάλι και διαφορετικά στοιχεία ταυτότητας.

Είναι η Σοφία Βέμπο, η τραγουδίστρια που είχε γίνει σύμβολο του αγώνα κατά του φασισμού. Τώρα, για να σωθεί από τους κατακτητές, πρέπει να εξαφανιστεί από τα μάτια τους.

Από εθνικό σύμβολο σε καταζητούμενη τραγουδίστρια

Όταν η Ιταλία επιτέθηκε στην Ελλάδα, τον Οκτώβριο του 1940, η Βέμπο βρισκόταν ήδη στην κορυφή της δημοτικότητας. Τραγούδια όπως το «Παιδιά της Ελλάδος παιδιά» και το «Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του» εμψύχωναν τους Έλληνες και σατίριζαν τον Μουσολίνι.

Η προσφορά της δεν περιορίστηκε στη μουσική. Συνέβαλε οικονομικά στον πολεμικό αγώνα, ενώ η φωνή της έγινε σύμβολο εθνικής υπερηφάνειας.

Μετά την κατάληψη της Αθήνας, όμως, η παρουσία της ενοχλούσε τις κατοχικές αρχές. Το 1941 απαγορεύτηκαν οι θεατρικές εμφανίσεις της από τις ιταλικές αρχές, ενώ η ίδια αντιμετώπισε πιέσεις, ανακρίσεις και φυλάκιση.

Η παραμονή της στην Ελλάδα γινόταν ολοένα πιο επικίνδυνη. Έπρεπε να φύγει.

Το φορτηγό με τα αλεύρια και η μεταμφίεση

Η επιχείρηση διαφυγής οργανώθηκε με τη βοήθεια ανθρώπων που συμμετείχαν σε αντιστασιακά δίκτυα. Στην ιστορία της φυγάδευσής της συνδέονται ο αξιωματικός Ιωάννης Τσιγάντες, ο Άγγελος Έβερτ και πρόσωπα που διευκόλυναν μυστικές μετακινήσεις.

Η Βέμπο χρησιμοποίησε το όνομα Σοφία Βαμβέτσου. Σύμφωνα με τη γνωστότερη εκδοχή, μεταμφιέστηκε σε καλόγρια, ενώ άλλες περιγραφές αναφέρουν ότι φορούσε απλά ρούχα και μαντήλι, ώστε να μοιάζει με μια συνηθισμένη γυναίκα.

Επιβιβάστηκε σε φορτηγό που μετέφερε αλεύρι για ένα μοναστήρι στην Κύμη και ένα ορφανοτροφείο. Στη διαδρομή προς την Εύβοια, οι επιβάτες έπρεπε να περάσουν από ιταλικά μπλόκα και ελέγχους, χωρίς να αποκαλυφθεί η πραγματική ταυτότητα της διάσημης τραγουδίστριας.

Το φορτηγό έφτασε τελικά στην Κύμη. Η Βέμπο βρήκε προσωρινό καταφύγιο στο μοναστήρι, αλλά η περιπέτειά της μόλις είχε αρχίσει.

Μια εφιαλτική νύχτα μέσα στα βουνά

Το βράδυ της 8ης Οκτωβρίου 1942 ξεκίνησε το πιο δύσκολο μέρος της αποστολής. Η Βέμπο και οι συνοδοί της έπρεπε να διασχίσουν πεζή δύσβατες περιοχές, ακολουθώντας έναν ηλικιωμένο βοσκό που γνώριζε τα μονοπάτια.

Για να μην κινδυνεύσουν όλοι μαζί, προχωρούσαν ο ένας πίσω από τον άλλον, κρατώντας αποστάσεις. Μέσα στο σκοτάδι, κάθε ήχος προκαλούσε ανησυχία.

Η τραγουδίστρια σκόνταφτε στις πέτρες, τραυματιζόταν και εξαντλούνταν, αλλά δεν μπορούσε να σταματήσει. Μαζί με την αγωνία για τη δική της ζωή, είχε και τον φόβο για τον αδελφό της, Γιώργο, που ακολουθούσε διαφορετική διαδρομή.

Ύστερα από μια εξαντλητική πορεία, οι φυγάδες έφτασαν στην απομονωμένη παραλία Τσίλαρος, κοντά στην Κύμη. Εκεί περίμεναν το καΐκι που θα τους μετέφερε απέναντι, μακριά από την κατεχόμενη Ελλάδα.

Η επιχείρηση πέτυχε. Η Βέμπο πέρασε στα μικρασιατικά παράλια και συνέχισε το ταξίδι της μέσω Συρίας και Παλαιστίνης, μέχρι να φτάσει στο Κάιρο, τον Δεκέμβριο του 1942.

Η φήμη ότι είχε πεθάνει

Όσο εκείνη αναζητούσε ασφαλές καταφύγιο, στην Ελλάδα κυκλοφορούσε μια συγκλονιστική φήμη: η Σοφία Βέμπο είχε σκοτωθεί.

Λεγόταν ότι το πλοίο με το οποίο προσπαθούσε να διαφύγει είχε βομβαρδιστεί και πως όλοι οι επιβάτες είχαν πνιγεί. Η ιστορία διαδόθηκε τόσο έντονα, ώστε ορισμένοι πίστευαν ότι είχε γίνει ακόμη και η κηδεία της.

Η πραγματικότητα ήταν διαφορετική. Η Βέμπο είχε επιβιώσει και βρισκόταν πλέον στη Μέση Ανατολή.

Σε ένα περιστατικό στη Σμύρνη, όταν ένας βιολιστής έπαιξε ένα αγαπημένο της τραγούδι, εκείνη σηκώθηκε και τραγούδησε. Ο μουσικός έμεινε έκπληκτος: μπροστά του βρισκόταν η γυναίκα που πολλοί θεωρούσαν νεκρή.

Αργότερα, επιδίωξε να ακουστεί ξανά η φωνή της από ραδιοφωνικό σταθμό, ώστε να μάθει η Ελλάδα ότι ήταν ζωντανή.

Η φωνή που δεν σίγησε ποτέ

Η φυγή της δεν σήμανε το τέλος της προσφοράς της. Στη Μέση Ανατολή, η Βέμπο τραγουδούσε για τους Έλληνες στρατιώτες σε στρατόπεδα, νοσοκομεία και πολεμικά πλοία. Με αυτοσχέδιες εμφανίσεις, συχνά χωρίς μικρόφωνο, έδινε κουράγιο σε ανθρώπους που πολεμούσαν μακριά από την πατρίδα τους.

Τον Φεβρουάριο του 1946 επέστρεψε στην Ελλάδα με το αντιτορπιλικό «Κρήτη». Στον Πειραιά την υποδέχτηκε πλήθος κόσμου, μέσα σε συγκίνηση και χειροκροτήματα.

Η γυναίκα που είχε αναγκαστεί να κρύψει το πρόσωπο και το όνομά της επέστρεφε πλέον ως το εθνικό σύμβολο που είχε αγαπήσει ο ελληνικός λαός.

Η ιστορία της απόδρασής της παραμένει μια από τις πιο συναρπαστικές σελίδες της ζωής της. Για να σωθεί, χρειάστηκε να μεταμφιεστεί, να περάσει από μπλόκα, να περπατήσει μέσα στη νύχτα και να κρυφτεί σε μια σπηλιά, περιμένοντας ένα καΐκι που θα την οδηγούσε στην ελευθερία.

Μπορεί να έκρυψε το πρόσωπό της για να ξεφύγει από τους κατακτητές. Τη φωνή της, όμως, δεν κατάφεραν ποτέ να τη φιμώσουν.