Το Πείραμα της Φιλαδέλφειας: Το πλοίο που «εξαφανίστηκε» και ο θρύλος που επέζησε

Στη διαδεδομένη εκδοχή του θρύλου το περιστατικό τοποθετείται στις 28 Οκτωβρίου 1943, στο ναυπηγείο της Φιλαδέλφειας. Πρωταγωνιστής είναι το αμερικανικό αντιτορπιλικό USS Eldridge (DE-173), ένα συνοδευτικό αντιτορπιλικό κλάσης Cannon.

Πλοίο του Πολεμικού Ναυτικού των Ηνωμένων Πολιτειών, το οποίο έλαβε το όνομά του προς τιμήν του Πλωτάρχη John Eldridge Jr., ο οποίος ηγήθηκε μιας επιχείρησης για την εισβολή στα Νησιά του Σολομώντα.

Σύμφωνα με την ιστορία, το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ εγκατέστησε στο πλοίο ειδικό εξοπλισμό, επιχειρώντας να το καταστήσει αόρατο.

Η ενεργοποίησή του υποτίθεται, προκάλεσε κάτι πολύ πιο δραματικό: την εξαφάνιση του σκάφους από τη Φιλαδέλφεια και την εμφάνισή του στο Νόρφολκ της Βιρτζίνια.

Οι λεπτομέρειες αλλάζουν ανάλογα με την αφήγηση, όπως συμβαίνει συχνά με ιστορίες που μεταδίδονται χωρίς σταθερή τεκμηρίωση.

Η γοητεία της υπόθεσης βρίσκεται ακριβώς σε αυτή την κλιμάκωση.

Το αρχικό ζητούμενο παρουσιάζεται ως στρατιωτικά κατανοητό: ένα πλοίο που ο αντίπαλος δυσκολεύεται να εντοπίσει.

Στη συνέχεια όμως, η αφήγηση περνά στην τηλεμεταφορά και τελικά στον τρόμο. Η υποτιθέμενη επιτυχία μετατρέπεται σε καταστροφή για το πλήρωμα.

Έτσι το πείραμα αποκτά τη μορφή προειδοποιητικού μύθου: οι επιστήμονες ανοίγουν μια πόρτα που δεν μπορούν να ελέγξουν και οι απλοί άνθρωποι πληρώνουν το τίμημα. Πρόκειται για ισχυρό αφηγηματικό σχήμα, το οποίο εξηγεί μέρος της αντοχής της ιστορίας.

Η προέλευση του θρύλου ωστόσο, δεν οδηγεί σε κάποια επιβεβαιωμένη μαρτυρία του 1943.

Η δημόσια διαδρομή του συνδέεται με τον συγγραφέα Μόρις Τζέσαπ, ο οποίος εξέδωσε το 1955 το βιβλίο «The Case for the UFO». Μετά την έκδοσή του, έλαβε επιστολές από έναν άνδρα που υπέγραφε ως Κάρλος Μιγκέλ Αλιέντε.

Ο επιστολογράφος ισχυριζόταν ότι είχε παρακολουθήσει ένα μυστικό ναυτικό πείραμα από άλλο πλοίο.

Περιέγραφε αορατότητα, μεταφορά του σκάφους και τρομακτικές συνέπειες για τους ναύτες.

Επικαλούνταν επίσης δημοσίευμα εφημερίδας της Φιλαδέλφειας, το οποίο δεν ταυτοποιήθηκε.

Η υπόθεση απέκτησε επιπλέον μυστήριο όταν ένα αντίτυπο του βιβλίου, γεμάτο χειρόγραφες σημειώσεις, έφτασε το 1956 στο Γραφείο Ναυτικών Ερευνών των ΗΠΑ.

Δύο αξιωματικοί ενδιαφέρθηκαν προσωπικά και κανόνισαν την αναπαραγωγή του σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων.

Αυτή η πραγματική επαφή με στρατιωτική υπηρεσία μπορούσε εύκολα να εκληφθεί ως ένδειξη επίσημης γνώσης.

Όμως, το ενδιαφέρον δύο στελεχών για έναν παράξενο ισχυρισμό δεν πιστοποιεί το περιεχόμενό του.

Η διάκριση ανάμεσα στην εξέταση μιας ιστορίας και στην επιβεβαίωσή της είναι κρίσιμη για ολόκληρη την υπόθεση.

Απέναντι στις εντυπωσιακές περιγραφές βρίσκονται τα καταγεγραμμένα δρομολόγια του Eldridge.

Σύμφωνα με τη Διοίκηση Ναυτικής Ιστορίας και Κληρονομιάς των ΗΠΑ, η εξέταση του ημερολογίου γέφυρας και του πολεμικού ημερολογίου δεν τοποθετεί το πλοίο στη Φιλαδέλφεια κατά την επίμαχη περίοδο.

Από τις 18 Οκτωβρίου έως την 1η Νοεμβρίου 1943 βρισκόταν στη Νέα Υόρκη.

Η ίδια υπηρεσία αναφέρει ότι οι επανειλημμένες έρευνες στα αρχεία δεν εντόπισαν έγγραφα που να επιβεβαιώνουν πείραμα αορατότητας ή τηλεμεταφοράς.

Επομένως, η γνωστή ημερομηνία του θρύλου συγκρούεται με τη διαθέσιμη καταγραφή των κινήσεων του σκάφους.

Μια πιθανή εξήγηση για τη δημιουργία της ιστορίας βρίσκεται στην απομαγνήτιση των πλοίων.

Η διαδικασία περιλαμβάνει τη χρήση ηλεκτρικών καλωδίων και ρεύματος για τη μείωση του μαγνητικού τους ίχνους, ώστε να περιορίζεται ο κίνδυνος από μαγνητικές νάρκες.

Με αυτή την ειδική έννοια, ένα σκάφος γίνεται δυσκολότερα ανιχνεύσιμο από έναν συγκεκριμένο μηχανισμό. Παραμένει, όμως, ορατό στο ανθρώπινο μάτι.

Η μετατροπή μιας τεχνικής περιγραφής περί «αορατότητας» σε κυριολεκτική εξαφάνιση προσφέρει μια εύλογη διαδρομή γέννησης του μύθου, χωρίς να αποδεικνύει ότι αυτή ήταν πράγματι η μοναδική αφετηρία του.

Στις αφηγήσεις εμφανίζεται συχνά και το όνομα του Άλμπερτ Αϊνστάιν. Η επίκληση της «ενιαίας θεωρίας πεδίου» προσδίδει επιστημονικό κύρος σε ισχυρισμούς που διαφορετικά θα έμοιαζαν καθαρή φαντασία. Δεν υπάρχει, ωστόσο, τεκμηρίωση που να συνδέει τον Αϊνστάιν με πείραμα τηλεμεταφοράς του Eldridge.

Η αναφορά σε έναν διάσημο επιστήμονα λειτουργεί εδώ ως αφηγηματική εγγύηση: δημιουργεί την εντύπωση ότι πίσω από το ακατανόητο υπάρχει κάποια προχωρημένη γνώση.

Μια θεωρία, όμως, χρειάζεται συγκεκριμένο περιεχόμενο, πειραματική επαλήθευση και ελέγξιμα αποτελέσματα. Το κύρος ενός ονόματος δεν μπορεί να υποκαταστήσει αυτά τα στοιχεία.

Το Eldridge έχει και μια απολύτως πραγματική ελληνική συνέχεια. Καθελκύστηκε τον Ιούλιο του 1943 και εντάχθηκε σε υπηρεσία τον Αύγουστο.

Κατά τον πόλεμο εκτέλεσε αποστολές συνοδείας νηοπομπών, μεταφέροντας την προστασία του σε πλοία που μετέφεραν προσωπικό και εφόδια.

Στις 15 Ιανουαρίου 1951 παραχωρήθηκε στην Ελλάδα και υπηρέτησε στο ελληνικό Πολεμικό Ναυτικό ως «Λέων ΙΙΙ» D-54.

Η μεταβίβασή του καταγράφεται τόσο στην επίσημη ιστορία του όσο και σε φωτογραφικό υλικό της τελετής παράδοσης.

Πρόκειται για ένα χειροπιαστό κεφάλαιο της ζωής του πλοίου, το οποίο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το ελληνικό κοινό.

Χρησιμοποιήθηκε εντατικά για περιπολίες στο Ανατολικό Αιγαίο, στα Δωδεκάνησα και για την εκπαίδευση Ναυτικών Δοκίμων.

Ήταν ένα από τα τέσσερα αντιτορπιλικά συνοδείας που παραχωρήθηκαν από τις ΗΠΑ στην Ελλάδα στα πλαίσια της Στρατιωτικής βοήθειας. Του ιδίου τύπου ήταν τα πλοία Aετός, Ιέραξ και Πάνθηρ.

Ανήκε στην διοίκηση Αντιτορπιλικών και παροπλίστηκε στις 15 Νοεμβρίου 1992.

Ο κινηματογράφος έδωσε στον θρύλο ακόμη μεγαλύτερη διάρκεια. Το 1984 κυκλοφόρησε η ταινία «The Philadelphia Experiment», μεταφέροντας την ιδέα της εξαφάνισης σε μια περιπέτεια επιστημονικής φαντασίας με ταξίδι στον χρόνο. Ακολούθησαν συνέχεια το 1993 και τηλεοπτική επανεκδοχή το 2012.

Η κινηματογραφική εικόνα έχει τη δύναμη να κάνει μια ατεκμηρίωτη ιστορία να μοιάζει με ανάμνηση πραγματικού γεγονότος. Ο θεατής συγκρατεί πρόσωπα, χώρους και σκηνές, ακόμη και όταν ξεχνά από πού προέρχονται.

Έτσι, η μυθοπλασία μπορεί να επιστρέψει στη δημόσια συζήτηση ως υποτιθέμενη μαρτυρία.

Τελικά, το Πείραμα της Φιλαδέλφειας παραμένει συναρπαστικό ως θρύλος, χωρίς να αποτελεί τεκμηριωμένο ιστορικό γεγονός.

Η πολεμική μυστικότητα προσφέρει πειστικό σκηνικό, αλλά δεν αποδεικνύει από μόνη της οποιονδήποτε ισχυρισμό.

Ούτε η απουσία επιβεβαίωσης μετατρέπεται αυτομάτως σε απόδειξη συγκάλυψης.

Εκεί βρίσκεται και το ουσιαστικό ενδιαφέρον της υπόθεσης: στον τρόπο με τον οποίο μια ιστορία αποκτά κύρος μέσα από επαναλήψεις, επιστημονικούς όρους και δραματικές εικόνες.

Το Eldridge δεν χρειάζεται να εξαφανίστηκε από κάποιο λιμάνι για να έχει αφήσει βαθύ αποτύπωμα στη συλλογική φαντασία.

Ο πραγματικά ανθεκτικός μηχανισμός αυτής της ιστορίας είναι η ανθρώπινη επιθυμία να πιστέψει ότι, πίσω από την ορατή πραγματικότητα, κρύβεται μια άλλη, απαγορευμένη εκδοχή της.