28 Οκτωβρίου 1940: Το πρώτο πρωινό του πολέμου στην Αθήνα

Το πρωί της 28ης Οκτωβρίου 1940, η Αθήνα ξύπνησε διαφορετική.

Λίγες ώρες νωρίτερα, στις 03:00, ο Ιταλός πρεσβευτής Εμανουέλε Γκράτσι είχε παραδώσει στον Ιωάννη Μεταξά το τελεσίγραφο της κυβέρνησης Μουσολίνι. Στις 05:30, οι ιταλικές δυνάμεις είχαν ήδη επιτεθεί στα ελληνοαλβανικά σύνορα.

Και λίγο μετά, οι σειρήνες άρχισαν να ακούγονται στην Αθήνα.

Οι κάτοικοι βγήκαν στους δρόμους προσπαθώντας να μάθουν τι είχε συμβεί. Τα έκτακτα φύλλα των εφημερίδων κυκλοφορούσαν από νωρίς, με τις πρώτες εκδόσεις να ανακοινώνουν την έναρξη του πολέμου και τη γενική επιστράτευση.

Η πόλη άλλαζε μέσα σε λίγες ώρες.

Τα τραμ και τα λεωφορεία γέμισαν από εφέδρους που κατευθύνονταν στα κέντρα επιστράτευσης. Στον Σταθμό Λαρίσης, οικογένειες άρχισαν να συγκεντρώνονται για να αποχαιρετήσουν τους άνδρες που έφευγαν για τις μονάδες τους και αργότερα για το μέτωπο.

Το πρώτο πολεμικό ανακοινωθέν μεταδόθηκε από τον Ραδιοφωνικό Σταθμό Αθηνών:

«Αι ιταλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις προσβάλλουν από της 5:30 πρωινής σήμερον τα ημέτερα τμήματα προκαλύψεως της ελληνοαλβανικής μεθορίου».

Για πρώτη φορά, οι Αθηναίοι άκουγαν επίσημα ότι η Ελλάδα είχε μπει στον πόλεμο.

Ο φόβος υπήρχε, αλλά οι μαρτυρίες της εποχής περιγράφουν ταυτόχρονα μια εντυπωσιακή κινητοποίηση. Έφεδροι κατευθύνονταν στις μονάδες τους, ενώ στους δρόμους υπήρχε κόσμος που τραγουδούσε και αποχαιρετούσε τους στρατιώτες.

Η Αθήνα άρχισε επίσης να προσαρμόζεται στη νέα πραγματικότητα. Δίνονταν οδηγίες για παθητική αεράμυνα, τα καταφύγια αποκτούσαν ξαφνικά ζωτική σημασία και οι πολίτες μάθαιναν τι έπρεπε να κάνουν σε περίπτωση αεροπορικού συναγερμού.

Κι όμως, ακόμa και μέσα σε εκείνη την αβεβαιότητα, δεν έλειψε το χαρακτηριστικό αθηναϊκό χιούμορ.

Στις επόμενες ημέρες εμφανίστηκαν μέχρι και λεωφορεία με αυτοσχέδιες πινακίδες που έγραφαν «Αθήνα – Ρώμη», ενώ στις εφημερίδες δημοσιεύονταν σατιρικά σχόλια και γελοιογραφίες για τον Μουσολίνι.

Η 28η Οκτωβρίου έμεινε στη συλλογική μνήμη ως η ημέρα του «Όχι».

Για τους ανθρώπους όμως που τη βίωσαν, ήταν κάτι πολύ πιο άμεσο.

Ήταν το πρωινό που ξύπνησαν από τις σειρήνες, έτρεξαν να αγοράσουν μια εφημερίδα, είδαν τα τραμ γεμάτα στρατιώτες και άρχισαν να αποχαιρετούν γιους, συζύγους και αδελφούς.

Μέσα σε λίγες ώρες, η καθημερινότητα μιας ολόκληρης πόλης είχε τελειώσει.

Και μια νέα, πολεμική πραγματικότητα είχε μόλις αρχίσει.